oprogramowanie komputerowe arisco reklama: PRODUCENT OBUWIA PROFILAKTYCZNEGO WAŁĘSA & PALUCH s.c.

Domy Prawo O DPS, Kontakt

wstecz

(aut.Karolina Kochanek-Jagielska - MEDI 4/2006; dps.pl 14.02.2007)

Wspólnym zjawiskiem, obserwowanym w większości współczesnych krajów uprzemysłowionych, jest proces starzenia się społeczeństwa. Systematycznie zwiększa się liczba ludzi w starszym wieku. Ten takt skłania do zastanowienia się nad potrzebami zdrowotnymi i społecznymi tej grupy ludzi.

Badania wykazały, że ludzie w starszym wieku korzystają w 85% z usług poradni ogólnych, a w 11% ze specjalistycznych. Większość kontaktuje się lekarzem raz w miesiącu. Wobec ludzi starych tradycyjne podejście do stanu zdrowia (zorientowane na choroby) jest niewystarczające. Dominującą rolę odgrywają u nich schorzenia przewlekle, często nieuleczalne.

Istotne jest zatem określenie, w jakim stopniu ograniczają one codzienne funkcje życiowe jednostki. Ponadto samoocena stanu zdrowia i poczucie dobrostanu w przypadku ludzi starych w większej mierze zależą od poziomu ich sprawności funkcjonalnej niż od występowania chorób przewlekłych.

Pełna ocena geriatryczna

Kamieniem milowym we współczesnej gerontologii stała się zatem "pełna ocena geriatryczna" (comprehensive geriatrie assessment, CGA) - wielodyscyplinarny, wielowymiarowy, wielokierunkowy proces diagnostyczny, określający możliwości i ograniczenia ludzi starych w sferze medycznej, psychospołecznej i funkcjonalnej, przeprowadzony w celu stworzenia kompleksowego planu terapii i opieki długoterminowej.

Kompleksowa ocena służy wielu celom, zarówno doraźnym, jaki i długofalowym, obejmującym: wielokierunkowe badanie diagnostyczne; opracowanie ogólnego planu leczenia i dalszych, długookresowych kontroli; organizowanie leczenia i rehabilitacji; ułatwienie opieki podstawowej i prowadzenia chorego; określenie wieloletnich potrzeb w zakresie opieki; umieszczenie osoby starszej w najbardziej odpowiednim zakładzie leczniczym i najlepszemu wykorzystaniu możliwości opieki zdrowotnej. Kompleksowa - całościowa - ocena geriatryczna różni się od standardowego badania lekarskiego tym, że dotyczy chorowitych osób mających złożone problemy, kładzie nacisk na ich stan czynnościowy i jakość życia; biorą w niej udział medyczne zespoły interdyscyplinarne.

Kompleksowe badanie geriatryczne może przeprowadzić lekarz podstawowej opieki zdrowotnej w swoim gabinecie, ale na ogół najlepszej oceny dokonuje grupa specjalistów z kilku dziedzin, zgromadzonych w instytucji umożliwiającej im współpracę i konsultację. Do podstawowych pojęć kompleksowej oceny geriatrycznej należą m.in.: klasyczny wywiad lekarski i badanie przedmiotowe, ocena funkcjonowania opieki społecznej, ocena stanu czynnościowego, metody leczenia wywodzące się z rehabilitacji leczniczej.

Decydując o wyborze miejsca przeprowadzenia oceny pacjenta, należy uwzględnić wiele czynników, np. stopień niepełnosprawności, zaburzenia czynności poznawczych, wsparcie ze strony rodziny, ostrość choroby, złożoność problemów i potrzeb pacjenta, dostępność środków transportu. Pacjentowi niesprawnemu fizycznie lub umysłowo może być trudno dostosować się do zaleceń i odbywać wizyty w różnych miejscach. Starsza osoba, niesprawna czynnościowo i wymagająca przewożenia na miejsce badania, jest zdana na członków rodziny. Długotrwała choroba powoduje zmęczenie pacjenta, dlatego na czas badań może być konieczna hospitalizacja. Zespół interdyscyplinarny powinien dysponować odpowiednim czasem, aby móc przeprowadzić - w trybie ciągłym - ocenę chorego do końca. Na ogół, do kompleksowego badania geriatrycznego nie jest konieczne wykorzystanie aparatury i urządzeń medycznych znajdujących się w szpitalach, a badania przeprowadza się w warunkach ambulatoryjnych.

Programy ambulatoryjne są zwykle mniej kosztowne i eliminują potrzebę pobytu pacjenta w szpitalu, programy szpitalne zapewniają sprawne i szybkie wykonanie zadań i opiekę nad pacjentem z ostrym schorzeniem lub szczególnie słabym.

Na CGA składają się: ocena lekarska, ocena sprawności psychofizycznej i sytuacji społecznej oraz określenie deficytów w tych obszarach. Może być ona stosowana w różnych ośrodkach sprawujących opiekę nad ludźmi starymi, umożliwiając racjonalne planowanie terapii oraz podejmowanie kroków naprawczych. Należy podkreślić, że każda dziedzina oceny niesie istotne, różne informacje i nie może zastąpić pozostałych. Metaanaliza wielu programów badawczych z zastosowaniem CGA wykazała efektywność pełnej oceny geriatrycznej w zakresie zwiększenia przeżywalności, poprawy wskaźników sprawności fizycznej i psychicznej, zmniejszenia częstości hospitalizacji i konieczności umieszczania osoby starej w instytucjach opiekuńczych. Przynosi ona wymierne korzyści i oszczędności w innych obszarach systemu ochrony zdrowia.

Kompleksowe badanie geriatryczne powinno być zatem niezbędnym elementem oceny pacjenta w starszym wieku. Człowiek stary, obarczony przewlekłą i nie tylko chorobą, przedstawia sobą szereg problemów, których część przebiega i tak w sposób utajony. Część wykrywa się podczas standardowego wywiadu i badania przedmiotowego, są i takie, których się nie wykrywa i dlatego lekarze nie poświęcają im zbyt wiele uwagi. Badania wykazały, że lekarze nie radzą sobie z przewidywaniem sprawności funkcjonalnej pacjenta. Standardowe badanie lekarskie pacjenta w starszym wieku powinno więc być uzupełnione instrumentami oceny czynnościowej.

Testy te pozwolą wykryć zaburzenia: sprawności fizycznej, psychicznej, emocjonalnej, wzroku, lokomocji, nietrzymanie moczu i stolca, których nie ujawniło tradycyjne badanie kliniczne. Instrumenty oceny stanu pacjenta starego można podzielić na:

  • oceniające sprawność fizyczną,
  • oceniające sprawność intelektualną,
  • oceniające stan emocjonalny.

Ocena sprawności fizycznej

Niesprawność fizyczna należy do częstych zjawisk w populacji osób starszych. Testy monitorujące stan pacjenta lub wyniki leczenia powinny być odpowiednio czułe i wykrywać istotne kliniczne zmiany w stanie pacjenta.

Jako wskaźnik sprawności fizycznej używa się pojęcia ADL, czyli sprawność w zakresie czynności dnia codziennego. Różnicujemy skalę podstawowego ADL (physical ADL - PADL albo standardowe ADL, ADL - activities of daily living), uwzględniające podstawowe czynności życiowe badanego oraz skalę instrumentalnego ADL (instrumental ADL -IADL, IADL - instrumental activities daily living), uwzględniające czynności, których wykonywanie jest niezbędne do samodzielnego funkcjonowania.

Skala Katza (nazwa wymienna ze skalą ADL) ocenia takie parametry, jak: zdolność utrzymywania higieny, umiejętność samodzielnego ubierania się i rozbierania, mobilność chorego (w najbardziej podstawowym zakresie, tj. sprawdzenie czy pacjent jest w stanie wstać z łóżka i przesiąść się na fotel) oraz kontrolowanie podstawowych czynności fizjologicznych (oddawanie moczu i stolca). Niska punktacja w tej skali świadczy o niezdolności do samodzielnego funkcjonowania, a w konsekwencji o potrzebie świadczenia stałej opieki przez osoby drugie. Do oceny złożonych czynności życia codziennego służy skala Lawtona - IADL, badająca zdolność seniora do radzenia sobie we współczesnym otoczeniu. Bierze się tu pod uwagę takie parametry, jak: zdolność korzystania z telefonu, docierania do miejsc bardziej oddalonych niż zwykły dystans spacerowy, umiejętność kupienia i przyrządzenia sobie posiłku oraz wykonania podstawowych prac domowych (sprzątanie, drobne naprawy, np. wymiana żarówki, pranie), samodzielne przyjmowanie leków i gospodarowanie pieniędzmi.

Skala Katza:

czas przeprowadzenia około 2-4 minuty, możliwa liczba punktów: maksymalnie 6 - oznacza w pełni zachowaną czynność, 4 punkty -średni stopień upośledzenia, 2 punkty - ciężkie upośledzenie czynnościowe.

Skala Lawtona:

czas przeprowadzenia 3-5 minut, liczba punktów od 27 do 9. Na każde z 9 pytań możliwe są trzy warianty odpowiedzi: pierwszy mówi o niezależności, samodzielności pacjenta w zakresie wykonywania danych czynności w życiu codziennym; drugi - o niezdolności do wykonywania tych czynności przy pomocy innych osób; trzeci - świadczy o zależności pacjenta od otoczenia.

Liczba punktów ma tylko znaczenie w odniesieniu do konkretnego pacjenta, ponieważ spadek tej liczby w miarę upływu czasu świadczy o pogorszeniu się jego stanu. Przeprowadzając wywiad możemy modyfikować pytania w zależności od płci badanego. Wynik dokonanej oceny sprawności osoby starszej przy pomocy tej skali pozwala na przybliżone zobiektywizowanie potrzeb chorego w zakresie pomocy/opieki (np. konieczność zrobienia zakupów dwa razy w tygodniu, zrobienie zakupów i sprzątanie, możliwość samodzielnego pobytu w domu opieki). Niektóre ze skal ADL skonstruowane są w formie ankiety, mogą być samodzielnie uzupełniane przez badanego. Inne wymagają obecności osoby badającej, jej osądu lub bezpośredniej obserwacji sposobu wykonania różnych czynności. Zalecana metoda nie jest obligatoryjna. Narzędzia te wykorzystywane są przede wszystkim do pogłębienia oceny pacjenta, wykrywania czynników ryzyka, monitorowania przebiegu choroby i leczenia.