zamknij [x]
oprogramowanie komputerowe arisco

Domy Prawo O DPS, Kontakt

wstecz

(aut. Andrzej Mielczarek – MEDI 3/2007; dps.pl 2.08.2007)

 

Rehabilitacja geriatryczna to suma wysiłków skierowanych na przywrócenie zniszczonemu, niedołężnemu organizmowi starszego człowieka, sprawności psychofizycznej, umożliwiającej mu choćby minimum samodzielności. Ergoterapia i ćwiczenia fizyczne to czynniki rewitalizacji geriatrycznej. Możemy do nich zaliczyć również terapię sztuką - kulturoterapię wzmacniającą poczucie własnej wartości.

Dzieła sztuki wytwarzane przez człowieka są nie tylko wyrazem jego potrzeb, lecz także przeżyć wewnętrznych. Kulturoterapia obejmuje zajęcia z zakresu plastyki i malarstwa, muzykoterapię, biblioterapię, naukę wykonywania zabawek, haftu, aplikacji, szydełkowania itp.

Ekspresja plastyczna

Jedną z form rehabilitacji geriatrycznej są zajęcia plastyczne (malarstwo, rysunek, wykonywanie pudełek, modelowanie), które umożliwiają wyrażenie przeżyć trudnych do przekazania słowami oraz odreagowanie emocji i napięć (mieszkaniec DPS musi sam zdecydować, czy zgadza się na uczestnictwo w zajęć plastycznych). W tej formie terapii kolory odzwierciedlają stan emocjonalny podopiecznego. Niektóre wyrażają smutek, inne zaś pogodny nastrój i radość. Również gry są źródłem radości i zadowolenia. Pozwalają na oderwanie się od trosk życia codziennego, jednocześnie uczą, rozwijają potrzebę wspólnego działania i są okazją do nawiązania bliższych kontaktów towarzyskich.

Terapia muzyką

Jeszcze inną formą rehabilitacji (psychoterapii), jest powszechnie stosowana w DPS muzykoterapia, prowadzona indywidualnie i grupowo, w której podstawowym środkiem oddziaływania terapeutycznego jest muzyka. Korzystać z niej mogą osoby o różnym temperamencie, usposobieniu i stanie zdrowia. Muzyka oddziałuje na podopiecznego pozaintelektualnie, pobudza go, porządkuje jego uczucia. Redukuje trudności, ułatwia współpracę i nawiązywanie kontaktów. Ogranicza konflikty, pobudza emocjonalnie, daje możliwość rozładowania wewnętrznych napięć oraz podwyższa umiejętność koncentracji. Prowadzenie zajęć w grupie początkowo jest trudniejsze, ponieważ trzeba dobierać melodie, które są akceptowane przez wszystkich zainteresowanych. Uczestnictwo w muzykoterapii może być bierne bądź czynne. Bierny udział polega na słuchaniu, zaś aktywny na wykonywaniu muzyki, śpiewaniu i tańczeniu. Duże znaczenie w odbiorze muzyki mają cechy osobowości podopiecznego, jego aktualny stan psychiczny, nastrój i samopoczucie. Pogodna muzyka wpływa na poprawę nastroju, muzyka dynamiczna działa aktywizująco, pobudza wyobraźnię i wpływa dobrze na kojarzenie. Należy jednak pamiętać, że muzyka dobrana nieprawidłowo daje efekty odwrotne od zamierzonych.

Dobór lektur

Biblioterapia, dostępna w każdych warunkach, to także jedna z form rehabilitacji geriatrycznej. Ma charakter głównie profilaktyczny. Każda osoba pragnąca czytać, w zależności od stanu psychicznego i zainteresowań, sięga po inną literaturę. Jej wybór zależy od poziomu umysłowego, wiedzy, zainteresowań, potrzeb i oczekiwań. Książki oraz czasopisma muszą być dopasowane do nastrojów czytelników, należy unikać w nich wątków samobójczych, beznadziejności i negatywizmu. Nieprawidłowo dobrana książka może poważnie zaszkodzić. Udział w zajęciach z biblioterapii także może być bierny lub czynny.

Droga do samodzielności

W DPS powinna być częściej prowadzona ergoterapia, czyli terapia pracą. Pomaga ona mieszkańcom w osiągnięciu większej samodzielności życiowej. Polega na wykonywaniu różnych czynności związanych z życiem codziennym, np. ćwiczeń prawidłowego trzymania kubka czy szklanki, czy posługiwania się sztućcami. Podobnie należy postępować w odniesieniu do potrzeb fizjologicznych i stopniowo przyzwyczajać mieszkańców domu pomocy społecznej do samodzielności. Sukcesywnie powinno się wprowadzać rozszerzone formy terapii zajęciowej, które przygotowują do innych zajęć, takich jak robótki na drutach, szydełkowanie, haft, prace stolarskie, ceramika, wycinanie. Ciekawie prowadzone zajęcia zachęcają do pracy, dają poczucie zadowolenia i kształtują realną potrzebę jej wykonywania. Tego rodzaju terapia powinna obejmować wszystkich mieszkańców domu pomocy społecznej, gdyż dobrze dobrana praca uczy współdziałania w grupie.

W ramach rehabilitacji wskazane jest także prowadzenie zajęć kulinarnych, podczas których mieszkańcy uczą się samodzielności w przygotowywaniu potraw, nakrywania i dekoracji stołu oraz odpowiedniego zachowania się przy nim. Samodzielnie przyrządzone i podane posiłki pozytywnie wpływają na nastrój uczestników i wzmacniają ich poczucie wartości. Zajęcia kulinarne są dobrą formą integracji grupy, uczą pracy zespołowej, rozwijają poczucie odpowiedzialności i zaradności życiowej1.

Jak wykazują badania naukowe, problem związany z obrażeniami narządu ruchu u osób w podeszłym wieku ciągle rośnie. Składa się na to kilka przyczyn. Przede wszystkim zwiększa się liczba ludzi starszych oraz następuje wzrost ich aktywności ruchowej, szczególnie w sferze społecznej (kultura, rekreacja, podróże, wypoczynek, polityka, samodzielne prowadzenie gospodarstwa domowego itp.). Kolejną przyczyną jest występowanie pewnych typów obrażeń narządu ruchu u ludzi w podeszłym wieku, takich jak złamania patologiczne (osteoporoza, przerzuty), czy okołoprotetyczne. Postęp medycyny dotyczący procesu starzenia się i schorzeń z nim związanych, umożliwia ortopedom coraz skuteczniejsze eliminowanie dolegliwości osób starszych i chorych. Niesie to jednak za sobą pewne następstwa ekonomiczne.

Przywracanie sensu życia

Większość chorych przeżywa emocjonalne cierpienie wynikające z licznych problemów psychologicznych, związanych z nową, często chaotyczną sytuacją życiową. Problemy emocjonalne pacjentów to m. in. upokorzenie, obawa przed niepowodzeniem, lęk przed utratą miłości, obniżeniem standardu życia, lęk przed śmiercią. W takim przypadku konieczna jest rehabilitacja w postaci psychoterapii, oparta na uporządkowanym systemie zachowań - głównie na wytworzeniu u pacjenta korzystnych zmian ukierunkowanych na nabycie umiejętności samodzielnego radzenia sobie ze stresem, przeciwdziałaniu stanom depresyjnym i postawie rezygnacji, pomocy w zrozumieniu tego, co się wydarzyło, na ułatwianiu samoakceptacji, uczeniu nowych form zachowań, przywróceniu nadziei.

Nadrzędnym celem psychoterapii jest uzyskanie niezależności i względnej wolności w codziennym życiu pacjentów3. Wartość rehabilitacji jako kompleksowego leczenia nie budzi wątpliwości. Skuteczną rehabilitację utrudnia jednak wiele czynników. Problemem jest zbyt mała dostępność tej formy pomocy ludziom starszym, zwłaszcza najuboższym i mieszkającym na wsi4, trudności w dostępie do specjalistów, a także brak zrozumienia problemów i potrzeb osób starszych przez pracowników służby zdrowia i pomocy społecznej oraz samotność. Często problem stanowią również doraźne problemy finansowe, mimo, że realizacja polskiego modelu rehabilitacji w szerszym zakresie może przynieść wymierne korzyści, w tym również ekonomiczne. Wciąż aktualny jest problem braku powszechnej dostępności usług rehabilitacyjnych w związku z ich ograniczonym finansowaniem przez NFZ. Zlikwidowano wiele mniejszych poradni, gabinetów rehabilitacyjnych, co utrudniło dostęp do tych usług. Maksymalnie skraca się też okres leczenia szpitalnego, co jest podyktowane względami ekonomicznymi, stąd wczesna rehabilitacja staje się często niepełna i sprowadza się do wstępnej rehabilitacji ruchowej. Zagrożona jest kompleksowość i ciągłość postępowania rehabilitacyjnego. Nie wystarcza czasu na podjęcie koniecznych działań związanych z rehabilitacją socjalną i pedagogiczną.

Problem stwarza również wyposażenie osób niepełnosprawnych w odpowiedni sprzęt, niezbędne zaopatrzenie protetyczno - ortotyczne, konieczność znacznych dopłat do sprzętu, który dla pacjentów ubezpieczonych powinien zostać udostępniony bezpłatnie. Rehabilitację utrudnia też m. in. wyręczanie pacjenta w samoobsłudze, przez co wzmacnia się jego pasywność. Senior często lubi być "obsługiwany", nie chce się męczyć, nie chce podejmować nowych trudów i wyzwań. Obudzenie w osobie starszej motywacji do współpracy i skłanianie jej do wysiłku nie jest sprawą prostą i często przysparza wielu trudności. Złagodzenie najbardziej dokuczliwych obciążeń, dzięki zabiegom rehabilitacyjnym często dowodzi jednak, że wysiłek ten się opłaca i ułatwia codzienne życie. Zachęcanie pacjenta do rehabilitacji to proces mozolny i wymagający dużej cierpliwości. Na przeszkodzie może stać brak potrzebnego sprzętu, przystosowanie mieszkania do ograniczonej sprawności seniora, czy niedostateczna liczba rehabilitantów.

Trzeba jednak pamiętać, że w opiece i rehabilitacji nie wolno sobie pozwalać na nieprofesjonalność działań oraz na "ułatwienie życia" choremu za wszelka cenę.

Literatura: 1. K. Milanowska , Terapia zajęciowa, Warszawa 1965, s.34; 2. P Sosin, E. Ciszek, A. Bac, Urazy narządu ruchu i możliwości ich rehabilitacji u pacjentów w podeszłym wieku, Iw: I materiały pokonferencyjne z VIII Międzynarodowej Konferencji Opieki Długoterminowej, Toruń 2005, s. 36; 3. Tamże, s. 450; 4. T B. Kulik, B. Zboina, M. Wiecheć, Wpływ aktywności fizycznej na jakość życia osób w podeszłym wieku, /w:/ materiały z Konferencji Opieki Długoterminowej w Toruniu 2001, s.47.