oprogramowanie komputerowe arisco

Domy Prawo O DPS, Kontakt

wstecz

(aut. Sylwia Wójcik - MEDI 3/2010; dps.pl 10.06.2011)

 

Sylwia Wójcik - Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

 

Żyjemy w czasach, w których jest coraz mniej wielopokoleniowych rodzin zamieszkujących razem w jednym domu.

Czasy te wymagają od nas zupełnie innego przystosowania się i podejścia do struktury rodzinnej i do naszej tożsamości. Wyzwanie to wymaga także innego spojrzenia na domy pomocy społecznej, którym stawia się coraz większe wymagania. Szuka się zatem nowych sposobów na poprawę warunków życia ich mieszkańców i pracowników. Jedną z takich propozycji jest koncepcja Domów Pomocy Społecznej promujących zdrowie.

 

Jeżeli wg Karty Ottawskiej promocja zdrowia to proces, który umożliwia ludziom zwiększenie kontroli nad swoim zdrowiem i jego poprawą, to idea DPS promujących zdrowie wydaje się umożliwiać aktywną troskę o swoje zdrowie, uświadomienie problemów i odpowiednie korzystanie z zasobów, a tym samym podejmowanie autonomicznych decyzji i działań dla poprawy własnego zdrowia.

 

Często pytane osoby, określają zdrowie jako brak choroby i cierpienia. To potoczne określenie kieruje naszą uwagę bardziej na wykrywanie patologii niż na rozpoznawanie i wspomaganie zdrowia.

 

Inaczej zdrowie zdefiniował A. Antonovsky, który nie wprowadzał żadnej granicy między zdrowiem a chorobą, ale twierdził, że jest to proces, który cały czas może ulegać zmianom, przesuwając się między wymiarem całkowitego zdrowia lub całkowitej choroby. Według tej koncepcji, każdy z nas znajduje się na kontinuum zdrowia-choroby, czyli nikt z nas nie jest „absolutnie" zdrowy lub „absolutnie" chory.

 

Stan zdrowia lub choroby zależy od naszych zasobów (indywidualnych i psychospołecznych) oraz od zdolności poradzenia sobie z przeciwnościami i obciążeniami.

 

Współcześnie, definiując pojęcie zdrowia, trzeba brać pod uwagę wymiar biologiczny, psychiczny, społeczny i duchowy. Schematycznie wymiary te można przedstawić w formie mandali, w której człowiek zajmuje główne miejsce, a podsystemy i systemy mające wpływ na zdrowie, wzajemnie się przenikają. W modelu tym, zwanym   modelem socjoekologicznym, zdrowy człowiek to człowiek potrafiący utrzymać dynamiczną równowagę między tymi systemami.

 

IDEA PROMOCJI ZDROWIA

 

Momentem przełomowym w rozwoju promocji zdrowia była Międzynarodowa Konferencja Zdrowia w Ottawie w 1986 roku i przyjęta tam Karta Ottawska, która jest uważana za podstawowy dokument promocji zdrowia. Promocja zdrowia, rozumiana jest tutaj jako proces umożliwiający każdemu człowiekowi czy grupie społecznej zwiększanie oddziaływania na zdrowie poprzez jego poprawę i utrzymanie. Ma ona dążyć do zapewnienia wszystkim, niezależnie od płci, miejsca zamieszkania czy wieku, równości w dostępie do środków pomagających utrzymać zdrowie".

 

Kładzie nacisk na autonomię, partycypację i współodpowiedzialność wszystkich, których współdziałanie może powodować zwiększenie oddziaływania na zdrowie poprzez działalność, która nie tylko edukuje, ale także inicjuje i utrzymuje procesy społeczne, mające na celu podnoszenie jakości zdrowia. Ważne jest tu zatem skoordynowanie prac wszystkich sektorów zainteresowanych tą ideą: rządu, instytucji społecznych, samorządów terytorialnych i ich jednostek organizacyjnych, osób indywidualnych oraz grup społecznych.

 

Współdziałanie to ma miejsce wtedy, kiedy wspomniane sektory uczestniczą w tworzeniu środowisk wspierających zdrowie, czyli takich środowisk, które spełniają określone wymagania i wspomagają zdrowie. Można do nich zaliczyć: środowisko fizyczne, społeczne, polityki sektorowe, zasoby (finanse państwa i jednostki), kwalifikacje kadry, infrastrukturę, źródła informacji.

 

SZPITALE I SZKOŁY PROMUJĄCE ZDROWIE ORAZ INNE INICJATYWY

 

Światowa Organizacja Zdrowia, aby propagować ideę promocji zdrowia, proponuje różne aktywności, które w Polsce znalazły swój wydźwięk w programach: „Szpital promujący zdrowie", „Szkoła promująca zdrowie" („Zdrowa Szkoła"), „Zdrowe miasta", „Zdrowe miejsce pracy", „Promocja Zdrowia w Podstawowej Opiece Zdrowotnej".

 

Projekt Szpitala Promującego Zdrowie powstał w 1992 roku, w celu rozpowszechniania i promocji zdrowia w środowisku szpitalnym. Realizuje on tę ideę poprzez działania obligatoryjne oraz programy własne. Do działań obligatoryjnych zalicza się: podejmowanie edukacji zdrowotnej, włączenie zespołu promocji zdrowia w struktury szpitala, podejmowanie działań na rzecz zdrowego żywienia, działalność antynikotynową i antyalkoholową, współpracę ze środowiskiem lokalnym. Sieć sprzyja współpracy szpitali należących do tej struktury, wymianie doświadczeń, aktywizowaniu wszystkich grup wchodzących w skład sieci (pracowników szpitala, pacjentów i ich rodzin).

 

Polska sieć szkół promujących zdrowie powstała w 1992 r., koncepcja ta wyrosła także z ogólnych założeń promocji zdrowia propagowanych przez Światową Organizację Zdrowia.

 

Program ten zakłada m.in. prowadzenie edukacji zdrowotnej uczniów i pracowników oraz wypracowywanie struktury i zarządzanie projektami promującymi zdrowie. Idea ta ma także za zadanie zachęcić do promocji zdrowia w swoim środowisku.

 

Inną inicjatywą, która została wprowadzona w życie przez Światową Organizację Zdrowia jest program Zdrowe Miasta. W Polsce powstało Stowarzyszenie Zdrowych Miast Polskich, które skupia w swoich szeregach te, które wzięły sobie za zadanie wspieranie rozwoju kompleksowych strategii i planów w zakresie promocji zdrowia. Zdrowiem w miejscu pracy zajmuje się przede wszystkim medycyna pracy, kładąc nacisk na profilaktykę i działania edukacyjne. Promocja Zdrowia w Podstawowej Opiece Zdrowotnej musi zawsze brać pod uwagę trzy obszary działania: personel, odbiorców świadczeń i środowisko działania.

 

DOMY POMOCY SPOŁECZNEJ PROMUJĄCE ZDROWIE

 

Na podstawie programów promujących zdrowie wprowadzanych do szpitali, szkół i miast można przenieść tę koncepcję także do środowiska domów pomocy społecznej. Środowisko takie wydaje się być dobre z kilku powodów: mieszkańcy i ich rodziny stanowią znaczną społeczność, a zakład zatrudnia dużą liczbę osób i jest elementem środowiska lokalnego.

 

Wydaje się, że w tak dużym skupisku ludzi ważna jest nie tylko sama opieka, nawet na najwyższym poziomie, ale także kompleksowa promocja zdrowia, która może prowadzić do poprawy jakości zarówno zdrowia, jak i życia. Domy pomocy społecznej mają duży potencjał, który można skierować na zoptymalizowanie zasobów, ukierunkowując je nie tylko na opiekę nad osobami starszymi, ale także na promocję, utrzymanie i polepszenie zdrowia.

 

Koncepcja ta wymaga reorganizacji opieki zdrowotnej wykraczającej poza zapewnienie usług opiekuńczych, leczniczych czy szpitalnych. W każdym siedlisku, także w DPS, ważne jest budowanie pomostu między wszystkimi ludźmi, grupami społecznymi, organizacjami, władzami. A wszystko po to, aby każdy miał poczucie partycypacji w programie, na który autonomicznie się zdecydował i współodpowiedzialnie tworzył przestrzeń rozwoju i promocji zdrowia.

 

Chciałabym Państwu przedstawić rozważania na temat koncepcji sieci domów pomocy społecznej promujących zdrowie, którą opracowałam na bazie istniejących już sieci i programów dotyczących szpitali i szkół. DPS jest miejscem, które powinno tworzyć warunki sprzyjające ochronie i pomnażaniu zdrowia oraz umożliwiać aktywne uczestnictwo (adekwatne do zdrowia uczestników) wszystkich członków społeczności, wchodzącej w skład programu. Działania takie, powinny zawierać programy skierowane do mieszkańców i ich rodzin, pracowników i środowiska (do którego zaliczyć można inne instytucje, organizacje pozarządowe oraz władze samorządowe i państwowe).

 

Proces tworzenia domu pomocy społecznej promującego zdrowie powinien zacząć się od:

 

» podjęcia decyzji dotyczącej przystąpienia (utworzenia) domu pomocy społecznej promującego zdrowie, którą ma inicjować sam DPS. Nie można tutaj stosować technik wpływu społecznego, ale poszanować autonomiczną decyzję całego domu pomocy społecznej czyli brać pod uwagę wszystkich jego mieszkańców i pracowników. Kiedy decyzja ta podjęta będzie autonomicznie, bez nacisków, członkowie tej grupy będą bardziej współodpowiedzialni za cały program i za poszczególne jego części. Bardziej aktywnie będą partycypować w decyzjach i ich wykonaniu,

»propagowania idei promocji zdrowia w społeczności domów pomocy społecznej, rodzin i społeczności lokalnej,

» pozyskiwania uczestników i sojuszników,

» powołania zespołu ds. promocji zdrowia i koordynatora,

» diagnozy (zasobów, deficytów, problemów, potrzeb) - pracowników, mieszkańców, kierownictwa, struktury DPS,

» budowania planu działania, określenia przyczyn deficytów, problemów i sposobów ich rozwiązania, ustalenia celów, budowania programów edukacyjnych (związanych m.in. z tematyką stresu, wypalenia zawodowego, kompetencji emocjonalnej, sposobami radzenia sobie z zagrożeniami, kompetencji społecznej) i ich ewaluacji. Działania na poziomie DPS mogą odbywać się poprzez aktywne włączanie do działań całej społeczności Domu, wspierania stałego rozwoju pracowników (także zawodowego) i mieszkańców, zapewnienie pracownikom i mieszkańcom aktywnego udziału w podejmowaniu decyzji, umożliwienie dokształcania się, » oddolnego wprowadzania zmian, metodą małych kroków.

Wstępną koncepcję programu dla DPS zbudowałam na podstawie koncepcji i strategii Szkoły Promującej Zdrowie

 

 

Graf 1. Koncepcja programu promującego zdrowie w DPS; Źródło: Opracowanie własne na podstawie koncepcji i strategii Szkoły Promującej Zdrowie

 

 

REFLEKSJE NA KONIEC

 

Utworzenie Sieci Domów Pomocy Społecznej Promujących Zdrowie i programów uwzględniających indywidualność każdej jednostki, wpisuje się więc w cele główne, strategiczne i operacyjne Narodowego Programu Zdrowia8. W Domach tych będzie kształtowało się prozdrowotny styl życia poprzez kształtowanie środowiska życia i pracy sprzyjającego zdrowiu. Wiem, że niektóre z tych programów, DPS-y realizują już od dawna, jednak moja koncepcja zakłada kompleksowe podejście do wszystkich osób i systemów wchodzących w skład struktury, jaką stanowi dom pomocy społecznej. A wszystko po to, by tworzyć warunki do aktywnego i zdrowego życia zarówno mieszkańców i ich rodzin, jak i pracowników, aby zwiększyć wpływ na własne zdrowie i środowisko w którym się żyje. Konsekwencje takiego podejścia mogą znaleźć swoje odzwierciedlenie w wymiarze społecznym, psychologicznym i ekonomicznym. Celem wprowadzenia takiego programu będzie zwiększenie wiedzy dotyczącej promocji zdrowia i jego poprawa. Efektem, mógłby być rozwój wszystkich osób wchodzących w skład programu, przejawiający się wzmocnieniem zasobów zdrowotnych znajdujących się w jednostce i jej środowisku.

 

Przypisy i bibliografię znaleźć można tylko w papierowej wersji artykułu zamieszczonej w MEDI