oprogramowanie komputerowe arisco reklama: PRODUCENT OBUWIA PROFILAKTYCZNEGO WAŁĘSA & PALUCH s.c.

Domy Prawo O DPS, Kontakt

wstecz

(aut. Waldemar Skowroński - MEDI 2/2010/a>; dps.pl 9.06.2011)

 

 

dr Waldemar Skowroński - Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie, Wydział Rehabilitacji

 

 

W przeszłości niektóre prace badawcze z zakresu aktywności fizycznej wyrażały pogląd o tym, że osoby z niepełnosprawnością intelektualną mogą uczestniczyć jedynie w specjalnych formach aktywności ruchowej (Dziedzic 1988). Długo uważano, że dzieci z niepełnosprawnością intelektualną nie są w stanie rywalizować w sporcie. Od lat 70. XX w. zaczęto intensywnie zastanawiać się, jak można kształcić i rozwijać zdolności oraz umiejętności osób upośledzonych umysłowo (Eichstaedt, Lavay 1992). Okazało się, że poprzez celową aktywność w różnych sferach życia można uzyskiwać zaskakująco dobre postępy (Hulek 1981, Polkowska 1998, Marchewka 1999a). Jak się wydaje, największe efekty edukacyjne i wychowawcze uzyskujemy w aktywności fizycznej.

 

Obecnie osoby z niepełnosprawnością intelektualną (American Association on Intellectual and Developmental Disabilities) są pełnoprawnymi obywatelami swych lokalnych społeczności i mają takie same prawa jak wszyscy inni obywatele.

 

Celem rehabilitacji osób z niepełnosprawnością intelektualną jest uzyskanie jak najwyższego stopnia dojrzałości osobistej, społecznej i zawodowej (Winnicki, 1995). Praktyka jednak wykazuje, że nawet osoby o względnie niskim poziomie intelektualnym (iloraz inteligencji w granicach 30 do 50) mogą osiągnąć stosunkowo wysoki poziom przystosowania społecznego.

 

Rehabilitacji służy zinstytucjonalizowana sieć szkolnictwa specjalnego podstawowego i zawodowego, a także placówki opieki społecznej oraz inne rządowe oraz pozarządowe inicjatywy. Tworzone są warsztaty pracy chronionej, a także stanowiska pracy przystosowane dla osób z niepełnosprawnością intelektualną. Wszędzie tam istotną rolę odgrywają możliwości motoryczne ich uczestników.

 

W wychowaniu fizycznym i sporcie często występują sytuacje wymagające formułowania poleceń i wykonywania działań konkretno-obrazowych, najlepiej przyswajalnych dla tej grupy osób niepełnosprawnych. Stymulacje typu konkretno-obrazowego oddziaływają na zmysły, zmuszają do myślenia i wymagają działania praktycznego. Aktywność w wychowaniu fizycznym i sporcie jest najbardziej zbliżona do tzw. wychowania naturalnego. Jednym z ważnych problemów wychowania fizycznego i sportu osób z niepełnosprawnością intelektualną jest poznanie i badanie sprawności motorycznej.

 

Obecnie przy orzekaniu o stopniu niepełnosprawności nie bierze się pod uwagę sfery fizycznej danej osoby. Oznacza to, że niezależnie od stopnia sprawności motorycznej uważa się daną osobę z niepełnosprawnością intelektualną za upośledzoną również pod tym względem. Nie zawsze jednak musi tak być. Testowanie i oszacowanie sprawności motorycznej powinno stać się nieodłączną częścią procedur kwalifikowania do specjalnego lub integracyjnego, a być może nawet regularnego wychowania fizycznego czy sportu. Tego ostatniego nie można wykluczyć np. w przypadku osób z lekkim stopniem niepełnosprawności uprawiających sport specjalny.

 

Praktyczne obserwacje uczestników Światowych Igrzysk Olimpiad Specjalnych (Tyczyński 1986, 1987, 1987a, Krukowska, Maszczak 1988, Maszczak 1997, Marchewka 1998, 1999) potwierdzają fakt gwałtownego skoku rozwojowego pod wpływem sytuacji związanych z trenowaniem określonej dyscypliny sportu, przygotowaniami, wyjazdami i pobytami w nowych miejscach czy krajach oraz udziałem w światowej rywalizacji sportowej. Zawodnicy z dnia na dzień stają się osobami bardziej zaradnymi życiowo i to na dodatek w środowisku, które jest dla nich obce.

 

Definicje i klasyfikacje powodowały określone skutki praktyczne dla osób z niepełnosprawnością intelektualną. Polegały one na traktowaniu wszystkich sfer ich życia jako wymagających pomocy. Wychowanie fizyczne i sport nosiły znamiona specjalnych czy adaptowanych form aktywności fizycznej bez względu na poziom i możliwości praktyczne tych osób.

Obecnie poszukuje się optymalnych rozwiązań wszechstronnego usprawniania jednostki. Podkreśla się ogromną wartość aktywności fizycznej osób z niepełnosprawnością w ich ogólnym usprawnianiu. Wydaje się, że w świetle nowoczesnego podejścia do definiowania i diagnozowania osób z niepełnosprawnością intelektualną, specjaliści z zakresu wychowania fizycznego będą mieli w tym znaczący udział.

 

W nowym podejściu do osób niepełnosprawnych intelektualnie proponują zastąpić dotychczas obowiązującą czterostopniową klasyfikację uwzględniającą lekkie, umiarkowane, znaczne i głębokie upośledzenie, skalą także czterostopniową, ale obejmującą rodzaje koniecznej pomocy. Z tym jednak zastrzeżeniem, że pomoc czy wsparcie nie musi w jednakowym stopniu dotyczyć wszystkich, bez wyjątku, aspektów życia jednostki. Można, np. stwierdzić, że osoba z niepełnosprawnością, jeśli prezentuje odpowiedni poziom sprawności motorycznej, może z powodzeniem uczestniczyć w regularnych zajęciach wychowania fizycznego i sportu.

 

Identyfikacja obszarów wymagających pomocy czy wsparcia opiera się na czterowymiarowym schemacie. Pomoc może mieć następujący charakter (Pietrulewicz 1994):

» okresowy - pomoc udzielana jest przejściowo, sporadycznie przez krótki czas i ma różną intensywność, jednostka jest autonomiczna, jedynie w pewnych okresach wymaga pomocy, np. utrata pracy czy problemy zdrowotne,

» ograniczony-jedynie w pewnych aspektach życia, pomoc udzielana jest regularnie przez dany okres, np. szkolenie zawodowe,

» rozszerzony - regularna pomoc bez ograniczenia czasu i miejsca, np. codzienna długoterminowa pomoc w domu i pracy,

» kompletny - stała pomoc o wysokim stopniu intensywności, np. zabezpieczenie życia we wszystkich niezbędnych aspektach.

 

Sprawność motoryczna może ulegać różnego rodzaju zaburzeniom pod wpływem czynników wywołujących niepełnosprawność intelektualną. Większość autorów wskazuje na jej opóźnienia w stosunku do osób pełnosprawnych (Skowroński 2003, 2006).

 

Do najważniejszych zasad, stosowanych w rewalidacji osób z niepełnosprawnością intelektualną zaliczamy (Marchewka 1999a):

» akceptację - dziecko niepełnosprawne winno posiadać prawo do szczególnej opieki, akceptacji i pomocy. Należy traktować je jako obarczone większymi trudnościami rozwojowymi.

» pomoc - ma ona zastosowanie w każdym działaniu pedagogicznym, każde dziecko ma prawo do pomocy w procesie rozwoju. Opiekun ma pomóc dziecku w aktywizacji jego sił biologicznych, w usamodzielnianiu się, w przezwyciężaniu trudności rozwojowych oraz trudności wynikających z niepełnosprawności.

» indywidualizację - przypomina o potrzebie dostosowania procesu nauczania do indywidualnych właściwości dziecka oraz o tym, że każdy wychowanek jest inną osobowością (indywidualnością).

» terapię pedagogiczną - w procesie wychowania dziecko poddawane jest różnym formom leczenia: terapii medycznej, psychoterapii, socjoterapii, a także terapii pedagogicznej, która, wspierając działanie terapeutyczne lekarza, jest terapią całkowicie niezależną.

» współpracę z rodziną - ideą podstawową jest wykorzystanie oddziaływań najbliższej rodziny w celu uzyskania możliwie najlepszego efektu wychowawczego.

Rewalidacja osób z niepełnosprawnością intelektualną opiera się na (Marchewka 1999a):

» poznaniu każdej jednostki - warunków jej rozwoju, historii życia, charakteru i stopnia niepełnosprawności oraz związanych z tym czynników etiologicznych

» uwzględnieniu w metodach nauczania i wychowania typu temperamentu danej osoby

»zorientowaniu się w zahamowaniach, jakie powstały z niezaspokojonych potrzeb,

» zorientowaniu się w charakterze oddziaływania środowiska na daną jednostkę

» zastosowaniu warunków kształtujących nowe motywacje

» dostosowaniu zadań do sił i możliwości jednostki

» stosowaniu w całej pełni metod kompensacyjnych, korygujących, usprawniających i dynamizujących.

 

Aktywność fizyczna osób z niepełnosprawnością intelektualną obok globalnego rozwoju jednostki zapewnia możliwość uczestnictwa także we współzawodnictwie sportowym, a tym samym zwiększa świadomość społeczną i wiedzę o możliwościach osób z niepełnosprawnością intelektualną.

 

Zapewnia rodzicom i członkom rodzin oraz opiekunów osób z niepełnosprawnością intelektualną przeżycie radości i dumy z uczestnictwa ich podopiecznych w zawodach sportowych.

Istotną korzyść widzimy także w poszerzeniu wiedzy pedagogów, trenerów i zawodników na temat zakresu konkurencji i dyscyplin sportowych możliwych do uprawiania przez dzieci i młodzież z niepełnosprawnością intelektualną.

 

*Bibliografia i przypisy dostępne w papierowej wersji pisma MEDI