oprogramowanie komputerowe arisco reklama: PRODUCENT OBUWIA PROFILAKTYCZNEGO WAŁĘSA & PALUCH s.c.

Domy Prawo O DPS, Kontakt

wstecz

Wskazania Raportu Emily S. Andrews z 3.11.1999 przygotowanego dla Banku Światowego na temat sektora opieki społecznej i relacji między "niepełnosprawnością a pracą" w Polsce

Uwagi wstępne:

Nie wiemy, na ile przedstawione poniżej stwierdzenia wpływają na politykę decyzyjną Banku Światowego czy naszych instytucji sektora pomocy społecznej. Mimo wszystko jednak warto się zapoznać z ciekawszymi stwierdzeniami niezależnego od naszych władz raportu, które wybraliśmy tutaj z ponad 30-stronnicowej całości. Ponieważ raport powstał już jakiś czas temu, z ciekawością obserwujemy obecne decyzje, które często są lustrzanym odbiciem jego tez. Oryginalne sformułowania polskiego tłumaczenia Raportu umieściliśmy w cudzysłowiu.

Raport ze względu na jego objętość podzieliliśmy na dwie części (Diagnoza i Wnioski)

Raport - DIAGNOZA

  • "Obecny system charakteryzuje się zbyt wysoką liczbą niepełnosprawnych rencistów, brakiem mechanizmów włączania osób niepełnosprawnych do siły roboczej oraz powszechnie krytykowanym systemem zakładów pracy chronionej (ZPCh), który co prawda umożliwia zatrudnienie pewnej liczby osób niepełnosprawnych, stanowi jednak nadmierne obciążenie dla budżetu państwa";
  • Według E.S.Andrews:"niepełnosprawność zdefiniowana jest jako utrata zdolności do wykonywania określonych roli lub funkcji społecznych w związku z pogorszeniem stanu zdrowia";
  • Udział niepełnosprawnych w Polsce wśród osób powyżej 15 roku życia wynosił w 1996 roku wg GUS 17.5%, co stanowi znaczny wzrost w stosunku do roku 1988, kiedy przy zastosowaniu podobnej metody ustalono udział niepełnosprawnych rzędu 12.8%;
  • "...Doszło również do znacznego wzrostu ilości osób kwalifikowanych przez ZUS jako niepełnosprawne w 1991 oraz 1992 roku, co było spowodowane szokiem ekonomicznym wywołanym transformacją ustrojową";
  • "...w Polsce w 1995 roku na 1000 uczestników siły roboczej przypadało 200 odbiorców zasiłków z tytułu niepełnosprawności, w porównaniu z liczbą ok. 100 na Węgrzech oraz na Łotwie. Oba te kraje posiadały zbliżone systemy opieki nad niepełnosprawnymi w okresie przed transformacją ustrojową. Co więcej, poziom odbiorców zasiłku dla niepełnosprawnych jest wyższy od poziomu notowanego w Holandii, gdzie wynosi on 142 na 1000 uczestników siły roboczej. Holandia zaś przoduje w tej dziedzinie w Europie Zachodniej, podobny wskaźnik w Niemczech wynosi 66, zaś w Szwajcarii 44.6";
  • Stosując zmienioną definicję i przyjmując bardziej realne wskaźniki autorka Raportu twierdzi :"...że udział 12.9% powinien być stosowany jako podstawa do badania zakresu niepełnosprawności w Polsce";
  • "Dane uzyskane podczas przeglądu wykazują istniejące w Polsce znaczne różnice regionalne w udziale niepełnosprawnych. W województwach Nowosądeckim, Tarnowskim oraz Zamojskim udział niepełnosprawnych przekracza 20%, zaś w wielu innych województwach 15%";
  • "Poziom zatrudnienia wśród osób niepełnosprawnych w Polsce wynosił 25% w 1996 r. Dla porównania, poziom zatrudnienia wśród osób niepełnosprawnych w USA wynosił w 1990 r. 52%";
  • W Polsce istnieją trzy formy traktowania kwestii niepełnosprawności i pracy. Pierwsza forma dotyczy systemu edukacji. Druga odbywa się za pośrednictwem systemu opieki społecznej, zaś trzecia poprzez programy sankcjonowane przez Prawo Pracy oraz Zawodową Rehabilitację Osób Niepełnosprawnych, przewidującą powołanie Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Oprócz tego w Polsce funkcjonuje ok. 5.000 organizacji pozarządowych, które zajmują się pomocą dla osób niepełnosprawnych oraz edukowaniem społeczeństwa na rzecz promowania zmian w stosunku do niepełnosprawnych;
  • "Starzenie się społeczeństwa doprowadzi do zwiększenia proporcji populacji osób niepełnosprawnych w stosunku do osób w pełni sprawnych";
  • "W 1998 r. składki (do ZUS - przyp. DPS Forum) wpłacało ok. 12.7 mln osób, podczas gdy zatrudnienie wynosiło ok. 15.5 mln osób. Brakowało zatem aż 18% osób płacących składki, a tym samym -zapewne - takiej samej ilości wpływów finansowych";
  • "Wysokość składki na poczet renty z tytułu niepełnosprawności pozostaje na dotychczasowym, wysokim poziomie, stanowiąc 13% dochodów brutto".(...) Dla porównania, bezpośrednie stawki podatkowe od płac w innych krajach nie przekraczają 8% płacy (z wyjątkiem Holandii), zaś w większości krajów pozostają poniżej 6%";
  • "W USA w 1991 r. jedynie 40% populacji niepełnosprawnych należało do kategorii ciężkiej niepełnosprawności, podczas gdy w Polsce aż 51%";
  • "Pracodawcy wpłacają na rzecz PFRON tylko 1.7 mld złotych. Przybliżona kalkulacja wykazuje, że powinien on otrzymać ok. 2.5 mld złotych z tytułu niezatrudniania osób niepełnosprawnych. PFRON legitymuje się zatem gorszym wskaźnikiem ściągalności niż ZUS";
  • "W Polsce w chwili obecnej PFRON finansuje dostosowanie miejsc pracy wybranym pracodawcom. Koszty zapewnienia odpowiedniego miejsca pracy (dla stosunkowo niewielkiej liczby pracowników) są niezwykle wysokie";
  • "Obecnie obowiązujące przepisy prawne gwarantują pracownikom niepełnosprawnym krótszy czas pracy, dodatkowe dni wolne na badania lekarskie oraz większy wymiar urlopu macierzyńskiego. Jednak te mechanizmy ochronne mogą stanowić przyczynę, dla której pracodawcy nie zatrudniają osób niepełnosprawnych. Koszty oraz kłopoty związane z tego rodzaju uprawnieniami pracowniczymi wydają się być bardziej uciążliwe niż płacenie karnych stawek na rzecz PFRON. W innych krajach, np. w USA, pracodawcy nie mogą dyskryminować niepełnosprawnych jeżeli są oni w stanie należycie wykonywać pracę przy zapewnieniu im stosownego miejsca pracy. Pracownicy z kolei nie liczą na specjalne przywileje, a na danie im sprawiedliwej szansy. Wydaje się, że w Polsce nie ma potrzeby wprowadzania dodatkowych świadczeń, biorąc pod uwagę wyższy od standardów światowych wymiar urlopu wypoczynkowego oraz zwolnień lekarskich, a także dowody na poważne nadużywanie systemu zwolnień lekarskich";
  • "Powszechne były doniesienia o nadużyciach związanych z udzielaniem preferencyjnie oprocentowanych pożyczek (subsydiowanych przez PFRON) niektórym ZPCh oraz znoszeniem warunków spłaty w przypadku innych pożyczek. Ponadto powszechnie uważa się, że zakres ulg podatkowych dla ZPCh (praktycznie pełen) znacznie przekracza koszty wspierania niepełnosprawnych. Niektórzy zwracają także uwagę, że niektóre ZPCh o profilu handlowym (np. przedsiębiorstwa leasingowe) traktują statut ZPCh bardziej jako sposób na unikanie płacenia VAT-u niż formułę zatrudniania osób niepełnosprawnych. Brak jednak porozumienia co do działań niezbędnych do uzdrowienia takiej sytuacji";
  • "Koszt zatrudnienia w ramach PFRON jest niemal 18-krotnie wyższy od pełnej renty. Choć zatrudnienie powinno mieć znaczenie priorytetowe, pojawia się pytanie - "za jaką cenę?"";

Raport - WNIOSKI

  • "Niezbędna jest jednolita reforma systemu opieki nad niepełnosprawnymi, ponieważ cząstkowe rozwiązania nie zapewnią adekwatnych ram dla integracji osób niepełnosprawnych z resztą społeczeństwa";
  • "W ramach obecnej reformy administracyjnej niektóre szkoły specjalne mogą stanąć w obliczu poważnych trudności finansowych, o ile zlokalizowane są na prowincji oraz nie posiadają lokalnych sponsorów";
  • "Aby osoby niepełnosprawne odzyskały zatrudnienie, konieczne mogą być różnorakie formy rehabilitacji, w tym fizyczna, społeczna oraz zawodowa. Choć ZUS pokrywa koszty takich programów, są one wybierane i zarządzane poprzez PFRON. System ten sprawia wrażenie niezwykle rozdrobnionego oraz niedofinansowanego";
  • "Rząd powinien zająć się kwestią, w jaki sposób finansować te organizacje pozarządowe, które oferują najlepsze usługi w zakresie szkolenia i rehabilitacji oraz otwierają najlepsze możliwości edukacyjne zarówno dla niepełnosprawnych, jak i ogółu społeczeństwa";
  • "Podwyższenia wymaga (...) ogólny poziom kształcenia dzieci, jest on bowiem niski w porównaniu z innymi krajami. Jeśli zatem następne pokolenie osób niepełnosprawnych ma stać się niezależnymi członkami społeczeństwa w pełni realizującymi swój potencjał, konieczne jest zapewnienie funduszy niezbędnych do osiągnięcia tego celu";
  • "Nie wystarczy zagwarantować renty dla osób zaklasyfikowanych jako niepełnosprawne, konieczne jest szkolenie zawodowe, umożliwiające niepełnosprawnym zaistnienie na rynku pracy. Obecnie brak odpowiednich środków finansowych na działania umożliwiające ponowne wejście na rynek pracy. Z budżetu PFRON przeznacza się jedynie 0.4% na szkolenie osób niepełnosprawnych w powiatowych biurach pracy. Brak także klarownej procedury kierowania przez ZUS nowych osób i uprawnionych do świadczeń z tytułu niepełnosprawności do ośrodków szkoleniowych lub doradczych";
  • "Obowiązek zatrudnienia nie powinien spoczywać w pełni na pracodawcach, to osoby poszukujące pracy powinny dążyć do nabycia kwalifikacji ułatwiających zatrudnienie, wykorzystując przy tym odpowiednie programy. Niezbędna jest zatem kompleksowa zmiana ram szkolenia i doradztwa, z uwzględnieniem jakiejś formy systemu bonów oraz wprowadzenia systemu ubiegania się przez organizacje pozarządowe na zasadzie konkurencyjności o realizację programów szkoleniowych";
  • "Środki finansowe na szkolenie można zwiększyć przez pośrednie lub bezpośrednie ograniczenie kosztów rent";
  • "Jeżeli ubezpieczenie z tytułu niepełnosprawności ma być bardziej efektywne pod względem finansowym, nowa Kategoria III powinna być stopniowo eliminowana w okresie 3-5 lat, przy jednoczesnym stopniowym zaostrzaniu standardów w pozostałych kategoriach. Świadczenia z tytułu częściowej niepełnosprawności są luksusem, na który Polski obecnie nie stać. Przede wszystkim należy obniżyć renty osób niepełnosprawnych, które nadal pracują - nawet w stosunku jeden do jednego";
  • "Konieczne jest wprowadzenie regularnych, powtórnych badań lekarskich, poczynając od osób najmłodszych. Należy także zmienić kryteria przyznawania Kategorii III, wprowadzając test zdolności do uzyskania zatrudnienia bez konieczności odwoływania się do poprzednich kwalifikacji. Osoby należące do nowej Kategorii III powinny otrzymywać niższe świadczenia niż przysługujące w obecnej Kategorii III, stopniowo likwidowanej. Konieczne będzie zapewnienie możliwości szkolenia oraz doradztwa zawodowego osobom, które utrącą prawo do świadczeń. W przyszłości osoby należące do Kategorii III powinny otrzymywać zamiast renty pomoc rehabilitacyjną przez ograniczony okres czasu - w większości przypadków nie przekraczający jednego roku";
  • "Szkolenie zawodowe powinno koncentrować się na konkretnym zawodzie, obejmując jednak także podwyższenie ogólnego poziomu wykształcenia, ponieważ w nowoczesnej, elastycznej gospodarce rynkowej niezbędne są wyższe standardy w tej dziedzinie";
  • "W przypadku osób należących do Kategorii I i II również konieczne jest wprowadzenie regularnych ponownych badań lekarskich, poczynając od najmłodszych grup wiekowych. (...)".Ponowne badania lekarskie w Australii i Holandii sugerują, że w najmłodszej grupie wiekowej obserwuje się znaczny spadek zakresu niepełnosprawności;
  • "Całkowitej zmiany wymaga także system dodatkowej opieki dla osób niesamodzielnych. Dla przykładu, niewłaściwe jest obecne założenie, że wszyscy renciści powyżej 75 roku życia wymagają opieki. Zmianie powinien ulec ponadto system zapewniania odpowiedniego sprzętu medycznego oraz innych świadczeń pieniężnych lub w naturze. Stworzyć należy nowy system, lepiej dostosowany do indywidualnych potrzeb. Osoby, które na to stać, powinny płacić za ww. usługi";
  • "Niepełnosprawni renciści, którzy przekroczyli wiek emerytalny, powinni być traktowani jako emeryci, nawet jeżeli korzystali ze świadczeń z tytułu niepełnosprawności przed osiągnięciem wieku emerytalnego";
  • "Obecna różnorodna definicja niepełnosprawności na potrzeby ZUS oraz zawarta w Ustawie o Rehabilitacji powinna zostać ujednolicona, ponieważ renty ZUS również odnoszą się do zdolności do pracy. Różnorodność definicji powoduje różne kategorie świadczeń z tytułu niepełnosprawności, co w najlepszym wypadku powoduje zamieszanie, a w najgorszym razie błędne określanie możliwości danej osoby";
  • "Kontynuować należy także działania mające na celu wyeliminowanie nadużyć systemu przyznawania kategorii niepełnosprawności, korzystając przy tym z silnego nadzoru zewnętrznego, ponieważ powszechne jest przekonanie o nadużyciach lekarzy";
  • "Potrzebne byłoby wprowadzenie programu przystosowania miejsc pracy w rozsądnym zakresie jako wymóg dla pracodawcy, lub jako opcję wiążącą się z możliwością odliczenia kosztów przystosowania miejsc pracy jako kosztów uzyskania przychodu bądź ulg podatkowych do pewnego pułapu";
  • "Badania lekarskie nie powinny być obowiązkowe w celu zatrudnienia. Jeżeli pracodawcy uznają za niezbędne przeprowadzenie takich badań, powinni pokryć ich koszty";
  • "Alternatywą systemu kontyngentowania byłoby opracowanie polityki nagradzania, nie zaś karania (pracodawców - przyp. DPS Forum) - karą jest obecnie stawka karna za niezatrudnianie min. 6% osób niepełnosprawnych. Polityka nagradzania, w połączeniu ze zniesieniem przywilejów, mogłaby zawierać ulgi podatkowe, zwrot kosztów lub zniżki dla przedsiębiorstw zatrudniających osoby niepełnosprawne i/lub zapewniających odpowiednie miejsca pracy, umożliwiające zatrudnianie takich osób";
  • "Rząd powinien nawiązać dialog z zainteresowanymi grupami w celu wyjaśnienia istoty zmian. W tym celu ważne jest, by różnorodne zmiany w polityce wobec niepełnosprawnych prezentować jako jeden pakiet, co ułatwi zrozumienie wszystkich korzyści oraz kosztów";
  • "Rozwój ZPCh, aczkolwiek zrozumiały jako forma przejściowa komunistycznych spółdzielni inwalidów, nie stanowi rozwiązania w perspektywie długofalowej. Program ZPCh powinien zatem ulec stopniowej likwidacji, w oparciu o ściśle określone ramy czasowe, poprzez ograniczenie ulg podatkowych z wyjątkiem przypadków, kiedy są one uzasadnione tworzeniem odpowiednich warunków pracy, oferowanych przez pozostałych pracodawców. Należy opracować plan likwidowania ulg podatkowych dla ZPCh w okresie 3-5 lat, przy jednoczesnym wprowadzaniu innych reform systemu ubezpieczeń z tytułu niepełnosprawności.";
  • "W kontekście reformy systemu emerytalnego konieczna jest poważna poprawa zdolności ZUS do ściągania podatków oraz przetwarzania wniosków przy użyciu nowoczesnych systemów informatycznych";
  • "PFRON może być zastąpiony zintegrowanym systemem działań i programów, które lepiej służą potrzebom osób niepełnosprawnych oraz stanowią mniejsze obciążenie dla budżetu państwa";
  • "Niezbędne będzie przeprowadzenie publicznej kampanii informacyjnej, dzięki której możliwe będzie zapoznanie się z nastawieniem społecznym (poprzez badania opinii publicznej) oraz pozytywne edukowanie nt. osób niepełnosprawnych, oferując tym samym pozytywne wzorce do naśladowania z sektora prywatnego";
  • "Konieczna jest także rozbudowa bazy danych nt. osób niepełnosprawnych w celu owłaściwej oceny powodzenia reformy";
  • "ZUS powinien zając się opracowywaniem długofalowych prognoz nt. kosztów ubezpieczenia z tytułu niepełnosprawności w perspektywie kilku dziesięcioleci, co pozwoli modelować wpływ reform oraz przewidzieć zmiany demograficzne, które mogą mieć wpływ na zakres niepełnosprawności w przyszłości";