oprogramowanie komputerowe arisco

Domy Prawo O DPS, Kontakt

wstecz

(aut. Andrzej Kobyłecki – MEDI 4/2008; dps.pl 3.01.2009)



dr Andrzej Kobyłecki - Dom Pomocy Społecznej w Toruniu

 


Problemowi zarządzania różnego typu firmami poświęcono już wiele miejsca w literaturze fachowej i naukowej. Cechą charakterystyczną opisywanych jednostek jest przede wszystkim ich dochodowość. Wiele miejsca poświęca się więc sposobom pomnażania zysków. Dom Pomocy Społecznej stanowi bardzo specyficzną odmianę firmy (instytucji). Dyrektor Domu winien umieć pogodzić dwie funkcje, tj. dyrektora - menadżera instytucji i pracownika socjalnego (opiekuna mieszkańców Domu). Aby te dwie funkcje dobrze ze sobą współgrały i prowadziły instytucję i dom do właściwego celu, potrzebne jest wypracowanie określonej misji do spełnienia.


Misja winna być wynikiem głębokich przemyśleń, często nawet utopijnych, ale stanowiących serce pracy instytucji i domu. Powinna stanowić "wnętrze" pracy oraz atmosfery społecznej personelu i mieszkańców. Powinna również nieść przesłanie, że praca w domu pomocy społecznej stanowi służbę drugiemu człowiekowi.


Ustalając zadania domu, dyrektor powinien dokładnie określić cele, terminy oraz sposoby prowadzące do ich osiągnięcia. Cele i zadania DPS dotyczą jakości i różnorodności świadczonych usług. Usługi te najczęściej są niematerialne, a więc przez to niewymierne. Usługi, które są nasycone czynnikiem materialnym, są łatwiejsze do oceny.


Ocenę usług znacznie ułatwia ich wystandaryzowanie. W przypadku DPS oceny dokonują głównie mieszkańcy, ich rodziny oraz instytucje resortowe. Dostosowanie polskiej rzeczywistości pomocy społecznej do realiów europejskich wymaga budowania strategii pracy DPS prowadzącej do osiągania lepszych efektów pracy od konkurencji, przy uwzględnianiu kosztów własnych, niezbędnego czasu i zatrudnionego personelu. Należy również przyjąć, że powstaje rynek pomocy stanowiony przez klientów, konsumentów i różnego rodzaju podmioty gospodarcze. Obecnie na kształtowanie tego rynku znaczniejszy wpływ mają instytucje zwierzchnie niż same DPS, czy inne instytucje realizujące zadania pomocy społecznej. Pozycja domu powinna być więc wynikiem realizacji jego misji. Swój obraz, jaki DPS wypracuje, powinien przyciągać klientów i gwarantować im wysoką jakość usług.


Dom Pomocy Społecznej w Toruniu przeznaczony jest dla ludzi w podeszłym wieku i przewlekle somatycznie chorych. Podstawowym jego zadaniem jest zapewnienie kompleksowego wsparcia osobom starszym, niesprawnym, którym nie można udzielić odpowiedniej pomocy w środowisku. Warunki bytowe, rodzaj i zakres świadczonych usług przez Dom dostosowane są do rodzaju i stopnia niesprawności osób w nim zamieszkujących.


Podstawę naukową działalności merytorycznej Domu stanowią poglądy pedagogiczne Aleksandra Kamińskiego - wielkiego polskiego humanisty 1.


Zgodnie z jego teorią, pedagogika stanowi naukę o wychowaniu ludzi wszelkiego wieku, gdzie wychowanie pojmowane jest jako wspieranie pomyślnego rozwoju psychofizycznego, społecznego i kulturalnego ludzi wszelkiego wieku, w tym i starszych.


Oddziaływanie wychowawcze na ludzi starszych polega na tworzeniu sytuacji sprzyjających korzystnemu rozwojowi jednostki i zbiorowości ludzkich. W "Encyklopedii pedagogicznej" jedno z haseł informuje o tym, że oświata dorosłych to "(...) działalność społeczna (instytucjonalna i spontaniczna) zmierzająca do doskonalenia umysłowego, ideowego i estetycznego ludzi dorosłych, a więc do podnoszenia poziomu kultury grup społecznych i jednostek w ramach społecznie przyjętego systemu wartości (...)"2.


Wychowawca człowieka starszego to osoba, która towarzyszy mu w poszukiwaniu ulepszeń i wzbogacaniu życia własnego oraz społeczności, w której ten człowiek żyje. W warunkach DPS podstawowym zadaniem procesu edukacyjno-wychowawczego jest ukierunkowywanie pracy Domu na tworzenie pożądanych sytuacji, wartościowych zachowań, korzystnych kontaktów. Wychowawcami w tym ujęciu powinni być wszyscy pracownicy DPS, których praca i postawy winny oddziaływać na mieszkańców w procesie kształtowania właściwych wzorów zachowań, zaspokajania potrzeb, kształtowania aspiracji. Specyfika DPS sprawia, że prowadzony w nim proces edukacyjno-wychowawczy odbywa się w środowisku ludzi młodych, przedstawicieli średniego pokolenia i seniorów. Wpływa to na jakość programową, organizacyjną i metodologiczną.
Wprowadzony w życie "Program naprawczy DPS" dostosowujący go do wymogów standaryzacji, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej3, zakłada doprowadzenie do nowej jakościowo placówki. Odstępuje się od organizacji pracy Domu wzorowanej na jednostkach służby zdrowia. Podstawą nowej organizacji staje się specjalizacja i profesjonalizacja pracy. Sercem pracy całego Domu stają się indywidualne plany opieki oraz pracownicy pierwszego kontaktu. Podstawowym działem w strukturze Domu staje się dział opiekuńczo-rehabilitacyjny. Składa się on z zespołów terapeutyczno-opiekuńczych i zabiegowo-rehabilitacyjnych. W jego skład wchodzą4 : pracownicy pierwszego kontaktu wyłonieni z n/w kadry, pedagog, psycholog, lekarze różnych specjalności, pielęgniarki, pracownicy socjalni, opiekunowie, rehabilitanci, terapeuci, pokojowe.


Dział ten prowadzi pracę na płaszczyźnie społecznej. Podstawowe jej cele można sprowadzić do trzech sfer: zdrowotno-pielęgnacyjnej, rehabilitacyjnej i terapeutycznej.


Dochodzenie do założonych celów oparte jest o określone treści i formy. Jedną z podstawowych jest praca indywidualna z mieszkańcami, oparta na: wiedzy życiowej, nauce o człowieku i środowisku, umiejętności obcowania z ludźmi oraz elementach higieny osobistej.
Praca indywidualna związana jest z pracownikiem pierwszego kontaktu i w swojej istocie składa się z trzech etapów: diagnozy społecznej, opracowania planu postępowania i prowadzenia przypadku.


Do realizacji pracy grupowej tworzone są pracownie (warsztaty) terapii zajęciowej skupiające grupy kilku-, kilkunastoosobowe. Przynależność do poszczególnych grup jest dobrowolna, oparta jedynie o wspólne zainteresowania i chęci bycia aktywnym.


W warunkach toruńskiego DPS stosowane są trzy odmiany pracy grupowej5:

  1. Grupy rozwojowo-wychowawcze skupiające ludzi swobodnie funkcjonujących w społeczności DPS. Zadaniem tych grup jest rozwój osobowości jednostek, które mniej lub bardziej świadomie identyfikują się z celami i wartościami grupy.
  2. Grupy rewalidacyjne oddziałujące na jednostki społecznie lub fizycznie niedostosowane, w celu usprawnienia ich społecznego funkcjonowania.
  3. Grupy psychoterapeutyczne służące usprawnianiu społecznego i psychicznego funkcjonowania jednostki, w oparciu o techniki psychologii klinicznej. Wzbogacają one empatię, umiejętności komunikacyjne, nastawienie twórcze, czyli wzbogacają potencjał rozwojowy jednostki.


Istotnym elementem pracy indywidualnej i grupowej w ramach zajęć terapeutycznych jest animacja kulturalna. W warunkach toruńskiego DPS sprowadza się ona do odnajdywania w społeczności Domu tych wartości, które należy chronić lub rozwijać.
Animacja kulturalna prowadzi do zmian w różnych sferach osobowości jednostek. Rozwija ich umiejętności, postawy, hierarchię wartości. Stanowi proces aktywizowania mieszkańców, pobudza ich do działania. Pozwala na odkrywanie sił twórczych, możliwości kreacyjnych, stanowi proces odkrywania siebie.


W pracy Domu dużo miejsca poświęca się organizowaniu społeczności lokalnej. Podbudowę naukową tej działalności stanowią poglądy H. Radlińskiej6 i A. Kamińskiego7.


Zasadniczym celem organizowania środowiska społecznego DPS jest wspomaganie rozwoju zarówno jednostek, jak i warunków, w jakich te osoby żyją. Środowisko społeczne DPS powinno stwarzać takie warunki i możliwości, aby każdy mieszkaniec mógł realizować własne aspiracje. Metoda ta zakłada tworzenie wspólnoty, przełamywanie izolacji i osamotnienia, budowanie międzyludzkich więzi emocjonalnych, łagodzi konflikty, podnosi komfort psychiczny mieszkańców, poczucie identyfikacji ze społecznością Domu, poczucie bezpieczeństwa, tak ważne u ludzi starszych.


Program naprawczy zakłada również współpracę z rodziną i środowiskiem, polegającą na utrzymaniu stałych kontaktów z rodzinami mieszkańców oraz przygotowywaniu przyszłych mieszkańców do zamieszkania w DPS. Celem tego działania jest m.in. pogłębianie wiedzy o mieszkańcach, poznawanie środowisk, z których pochodzą i optymalizacja działań pielęgnacyjno-opiekuńczo-rehabilitacyjnych.
Współpraca ze środowiskiem jest formą otwierania się DPS i jego mieszkańców na życie zewnętrzne i uczestnictwo w nim. Działanie takie ma szereg pozytywnych walorów, m.in.: niezależność dostosowaną do poziomu sprawności, możliwość rozwoju osobowości, możliwość dokonywania wyborów, poczucie bezpieczeństwa, swobodne kontakty ze środowiskiem.


Drugi aspekt współpracy DPS ze środowiskiem zakłada: włączanie do opieki nad mieszkańcami osób z innych środowisk (wolontariat); świadczenie usług przez DPS na rzecz osób niepełnosprawnych z innych środowisk (dzielnicy), w zakresie: wyżywienia, rehabilitacji, terapii zajęciowej, usług pralniczych, możliwości korzystania z biblioteki Domu, kawiarni, zajęć prowadzonych z mieszkańcami; świadczenia usług pielęgnacyjno-opiekuńczych przez personel DPS na wezwanie telefoniczne lub inne.


Jak już wspominano, podstawę pracy w tym dziale stanowią indywidualne plany opieki prowadzone przez pracowników pierwszego kontaktu. Plany te muszą być na bieżąco korygowane, uaktualniane, konsultowane z kadrą specjalistyczną, uwzględniającą przy tym potrzeby i oczekiwania mieszkańców.


Zgodnie z założeniami, ideą tej koncepcji jest wytwarzanie więzi między mieszkańcami a pracownikami pierwszego kontaktu, która minimalizowałaby sytuacje stresowe i konfliktowe, wyzwalałaby m.in. szybsze reagowanie na pogarszanie się stanu zdrowia mieszkańca, wspieranie go w trudnych sytuacjach.


Indywidualny plan opieki stanowi podstawowy dokument i "źródło wiedzy" o mieszkańcu, zawierać więc powinien: diagnozę socjalno-medyczną, okresowy plan opieki (miesięczny, kwartalny), informacje o świadczeniach udzielonych mieszkańcowi, informacje o efektach uzyskiwanych w wyniku sprawowanej opieki. Plan ten winien więc zawierać informacje na temat stanu zdrowia, przyzwyczajeń, upodobań, uzdolnień. Podparty być powinien czynną obserwacją mieszkańca, a jej wyniki winny służyć korygowaniu planu i umożliwiać wychodzenie naprzeciw jego oczekiwaniom. Indywidualny plan opieki stanowi poufny dokument, dlatego dostęp do niego mogą mieć tylko określone osoby.
W programie merytorycznej działalności toruńskiego DPS na płaszczyźnie społecznej, zakłada się budowanie grupy społecznej mieszkańców i pracowników o właściwej strukturze społecznej. Stąd też Dom winien stanowić Centrum Edukacyjno-Kulturalne i Opiekuńczo-Rehabilitacyjne ludzi starszych. Wartości edukacyjno-kulturalne realizowane w oparciu o plany poszczególnych działów, zespołów oraz plany indywidualne, tworzą warunki do edukacji permanentnej. Założone aktywizowanie mieszkańców wprowadza ich w zachodzące przeobrażenia, uczy żyć w nowym świecie, który wspólnie tworzymy. Stosunki międzyludzkie kształtowane w Domu uwzględniają: prawo do intymności osobistej, do godności osobistej, do współżycia w grupie społecznej oraz prawo wyboru.


Praca z człowiekiem obłożnie chorym, przytłoczonym poczuciem lęku i pustki, którego stan stwarza wrażenie, iż nie może on doświadczyć pełni człowieczeństwa, uwzględniona jest w programie działań naszego Domu. Widzimy również tego typu problemy, dążąc do tworzenia nowych przestrzeni życiowych, odnajdywania nowych wartości, aby zapobiec zdominowaniu psychiki takiego człowieka przez pustkę, osamotnienie, brak perspektyw.


Człowiek dorosły odczuwa potrzebę wyrażania siebie i możliwość jej artykulacji. Żyjąc w domu rodzinnym, każdy posiada takie możliwości, m.in. związane są one z pozycją w rodzinie. Przychodząc do DPS człowiek traci szereg dotychczasowych ról. Program pracy Domu stwarza możliwości aktywnego życia i odnajdywania nowych ról i miejsca w społeczeństwie.


W naszej pracy staramy się wywoływać zainteresowania mieszkańców, lepszym rozumieniem społeczeństwa w którym żyją i rolami, jakie w nim odgrywają. W ten sposób wyłania się pewna ilość potrzeb, które prowadzą do wielu pytań, np. co sprawia, że nasza społeczność funkcjonuje tak, jak widzimy? Gdzie jest moje miejsce w tym społeczeństwie? Co mógłbym zmienić, gdybym chciał?


Pożytecznym punktem odniesienia dla mieszkańca DPS jest podjęcie próby lepszego rozumienia siebie przez zbadanie, jak on sam odnosi się do innych, co czuje wobec własnej rodziny, przyjaciół? Czy czuje się szczęśliwy będąc obsługiwanym, czy służąc innym? Pytania tej treści stawiałem sobie w badaniach moich podopiecznych. Ich odpowiedzi dowodzą, że w DPS winna być prowadzona permanentna praca edukacyjno-kulturalna przynosząca poprawę w komunikowaniu się, poprawę klimatu społecznego, wzajemnej tolerancji.
Sukcesu omawianej koncepcji w naszym działaniu doszukujemy się w potępieniu mitu, że człowiek dorosły jest istotą zakończoną. Człowiek przez całe życie musi walczyć o zintegrowanie wpływów i o zaistnienie w postaci jednolitej całości. Rozwój człowieka rozumiemy jako funkcje jego ewolucji, także w końcowym okresie jego życia.


Organizacja pracy toruńskiego DPS zapewnia warunki do samorozwoju mieszkańców, jak również do heteroedukacji, tj. oddziaływania środowiska społecznego DPS. Mnogość form pracy stwarza możliwości wyboru z zachowaniem prawa do autonomii, która z wiekiem człowieka staje się dla niego pierwszoplanowa.


Program naprawczy Domu wyznacza jego misję, poprzez jasne nakreślenie celów, pobudza marzenia i chęć ich realizacji. Określa kierunki rozwoju, stanowi siłę napędową, pobudza ambicje oraz uzasadnia potrzebę działania na rzecz zmiany dotychczasowego charakteru Domu.


Bibliografia:
1 A. Kamiński, Pedagogika w służbie starości
2 Encyklopedia pedagogiczna (pod. red. W. Pomykało), Fundacja Innowacja, Warszawa 1993, s. 521.
3 Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23.04.1997 w sprawie DPS, rozdz. 2.
4 Program naprawczy DPS im. dr Leona Szumana w Toruniu dostosowujący go do wymogów standaryzacji, Toruń 1997, s. 3.
5 Tamże, s.5.
6 H. Radlińska, Pedagogika społeczna, Wrocław 1961.
7 A. Kamiński, Aktywności jako wzmaganie żywotności osób starszych, Warszawa 1986.