dps.pl home O serwisie www.dps.pl Prezentacja Domu Pomocy Spolecznej
       
Domy Pomocy Spolecznej prawo organizacje radar mieszkańcy recenzje oferty świat extra
 

 

Projekt o zmianie ustawy o pomocy społecznej,
ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży,
ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

(Materiał MPiPS , listopad 2001)

przejdź do tekstu projektu

UZASADNIENIE I OPIS

Projektowana ustawa o zmianie ustaw: o pomocy społecznej, o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, o systemie ubezpieczeń społecznych, o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych jest projektem związanym z projektem budżetu państwa na rok 2002 i wprowadza zmiany przepisów zabezpieczenia społecznego w zakresie pomocy społecznej oraz zatrudnienia i rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych.

Zmiany te, uwarunkowane są dwiema przesłankami.

  • Po pierwsze wynikają z sytuacji finansów publicznych, która wymaga konsolidacji środków budżetowych oraz związanych z tym działań oszczędnościowych.
  • Po drugie, zmiany te wynikają z potrzeby lepszego adresowania świadczeń do osób najuboższych i najbardziej potrzebujących pomocy.

Nie oznacza to likwidacji poszczególnych świadczeń, ale ich łączenie, skoordynowanie poszczególnych systemów lub zastępowanie inną formą wsparcia osób i rodzin.

Alternatywą dla przedstawionego w projektach ustaw "programu ratunkowego" systemu polityki społecznej jest zawieszanie poszczególnych świadczeń lub całych ustaw. Proponowane zmiany ustaw stanowią kompleksową i skoordynowaną całościową zmianę, która umożliwi przebudowanie i reformę systemu zabezpieczenia społecznego w sytuacji kryzysu finansów publicznych.

I. Nowelizacja ustawy z dnia z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej

1. Zmiana 1 dotycząca sposobu ustalania wysokości dochodu w odniesieniu do osób prowadzących działalność gospodarczą oraz osób z nimi współpracujących spowodowana została wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, który orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art.2 ust.1 pkt.2 ustawy o pomocy społecznej, w części dotyczącej ustalania wysokości dochodu w odniesieniu do osób prowadzących działalność gospodarczą oraz osób z nimi współpracujących. Proponowana zmiana zmierza do bardziej obiektywnego ustalenia rzeczywistej wysokości dochodu w odniesieniu do osób prowadzących działalność gospodarczą oraz osób z nimi współpracujących (zm.1 pkt. a).
Dodanie do art.2a ust.1 pkt.18 związane jest z uzupełnieniem ustawowego słownika (zm. 1 pkt. b).

2. Wszystkie zmiany dotyczące kwot polegają wyłącznie na wpisaniu aktualnych kwot zasiłków lub podstawy ustalania kwoty świadczeń w miejsce kwot wielokrotnie waloryzowanych i ogłaszanych w drodze obwieszczenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej (ostatnie obwieszczenia - MP z 2001 r. Nr 15, poz.243 i Nr 27, poz . 447).

3. Zmiana dotycząca zasiłku stałego polega na obniżeniu kryterium dochodowego rodziny, uprawniającego do zasiłku, z 200% do 150% dochodu ustalonego według art.4 ustawy czyli podstawowego kryterium dochodowego uprawniającego do korzystania z pomocy społecznej. Skreślenie ust.2b w art.27 oraz zmiana w ust.1 art.27 ustawy spowodowane zostało planowanymi zmianami w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, które to zmiany wprowadzą m.in. nowe zasad orzekania o stopniu niepełnosprawności wobec dzieci z uwzględnieniem informacji, które będą pomocne przy przyznawaniu zasiłku stałego (zm.5).

4. Zmiana 6 prowadzi do ograniczenia łącznego dochodu z tytułu renty socjalnej i renty rodzinnej do wysokości 200% renty socjalnej poprzez odpowiednie obniżenie tej ostatniej, ale nie więcej niż do 50 zł.

5. Zmiana 7 polega na przyznaniu prawa do renty socjalnej w okresie tymczasowego aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności tylko osobom samotnym, czyli tak jak w przypadku uprawnienia do zasiłku stałego wyrównawczego. Dotychczas renta socjalna przysługuje bez względu na stan rodzinny osoby uprawnionej.

6. Nowelizacja (zm.3 i 8) obejmuje likwidację dodatku dla kobiet w ciąży nie uprawnionych do zasiłku lub dodatku pielęgnacyjnego, a otrzymujących zasiłek stały, stały wyrównawczy lub rentę socjalną .

7. Zmiana 9 lit. a polega na ograniczeniu prawa do gwarantowanego zasiłku okresowego do osób samotnie wychowujących dziecko w wieku do 7 roku życia (aktualnie - do 16 roku życia).

8. Zmiana 9 lit. b polega na ograniczeniu obecnie obowiązującej możliwości wyboru świadczeń w przypadku zbiegu uprawnień do gwarantowanego zasiłku okresowego z uprawnieniami do innych świadczeń (zasiłkiem stałym, rentą z tytułu niezdolności do pracy lub wcześniejszej emerytury). Proponowany przepis wyklucza możliwość uzyskania prawa do gwarantowanego zasiłku okresowego w przypadku gdy osoba jest uprawniona do zasiłku stałego, renty lub wcześniejszej emerytury.

9. Świadczenia dla kobiet w ciąży i wychowujących dziecko, określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 5 października 1993 r. jako akcie wykonawczym do ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. z 1993 r. Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139, poz.646, z 1997 r. Nr 141, poz.943 i Nr 157, poz.1040 oraz z 1999 r. Nr 5, poz.32 i Nr141, poz.943), przeniesione zostają do ustawy o pomocy społecznej. Zachowuje się łączny 4 miesięczny okres zasiłkowy ale uprawnienie do zasiłku obejmować będzie w dalszej kolejności również ojca dziecka i osoby, które przyjęły dziecko na wychowanie i wystąpiły o jego przysposobienie lub też stały się dla dziecka rodziną zastępczą. Zasiłki tak jak dotąd będą realizowane jako zadania zlecone gminie (zm.9 lit. c).

10. Dotychczasową podstawę naliczania składki na ubezpieczenie społeczne za osoby korzystające z pomocy społecznej jaką stanowiła kwota najniższego wynagrodzenia zastępuje się kwotą zasiłku stałego, co spowoduje obniżenie kwoty składki (zm.10 lit. a).

11. Obniżenie progu dochodowego z 200% progu podstawowego do 150% przy opłacaniu składki na ubezpieczenie społeczne jako samoistnego świadczenia przyznawanego ze względu na fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny jest konsekwencją obniżenia progu przy ustalaniu prawa do zasiłku stałego i oznacza częściowe ograniczenie kręgu uprawnionych (zm.10 lit. b i c).

12. Zmiana w art.35a polega na dodaniu do kwot waloryzowanych dotychczas w myśl tego przepisu także renty socjalnej i macierzyńskiego zasiłku okresowego oraz utrzymaniu dotychczasowych zasad waloryzacji kwot określających wysokość świadczeń oraz kryteriów udzielania świadczeń przy jednoczesnej rezygnacji z dodatkowej waloryzacji podstawy ustalania pomocy pieniężnej dla rodzin zastępczych, a także wynagrodzenia dla rodziny zastępczej pełniącej zadania pogotowia rodzinnego oraz pomocy pieniężnej na usamodzielnienie i kontynuowanie nauki.(zm.13).

Wprowadzono także przepis przejściowy dla wypłaty zasiłków stałych i gwarantowanych zasiłków okresowych przyznanych do dnia wejścia w życie ustawy. Świadczenia te będą nadal realizowane według dotychczasowego, korzystniejszego dla rodzin, kryterium dochodowego.

II. Nowelizacja ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży

1. Zmiana dotyczy przywoływanego już wyżej przeniesienia pomocy dla kobiet w ciąży i wychowujących dziecko do ustawy o pomocy społecznej.

2. Projekt przewiduje (art.6), że pomoc przyznana do dnia wejścia w życie ustawy będzie kontynuowana według dotychczasowych przepisów.

Większość zaproponowanych zmian w ustawie o pomocy społecznej przyniesie zmniejszenie nakładów na ich realizację w czasie dłuższym niż 2002 rok. Wprowadzone bowiem ograniczenia dotyczą nowych świadczeniobiorców, którzy będą wchodzili do systemu.

Dotyczy to: zasiłku stałego (obniżenie kryterium i odesłanie w sprawach orzekania o niepełnosprawności do przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. 4 rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych) i zasiłku okresowego gwarantowanego (obniżenie wieku dziecka do 7 roku życia).

Szacuje się, że w związku z ograniczeniem uprawnień, w 2002 roku nie nastąpi wzrost liczby świadczeniobiorców ale ich zmniejszenie, co spowoduje oszczędności:

  • w zasiłku stałym - 97.178 tys. zł,
  • w zasiłku gwarantowanym okresowym - 77.336 tys. zł.

Likwidacja dodatków do świadczeń: renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku stałego wyrównawczego spowoduje oszczędności około 1.716 tys. zł.
Likwidacja zbiegu świadczeń lub ich ograniczenie w przypadku gwarantowanego zasiłku okresowego z rentą socjalną i renty socjalnej z rentą rodzinną, spowoduje także powstanie oszczędności finansowych.

Uregulowania dotyczące zasiłku okresowego macierzyńskiego nie spowodują żadnych dodatkowych nakładów finansowych. Zmienia się okres w którym będą one wypłacane, wchodzi nowy krąg osób faktycznie opiekujących się dzieckiem (nie zawsze matka biologiczna) przy jednoczesnym obniżeniu kryterium.

Obniżenie podstawy, od której opłacana jest składka na ubezpieczenia społeczne, z kwoty najniższego wynagrodzenia i zastąpienie jej wysokością zasiłku stałego spowoduje oszczędności 1.487 tys. zł.

Wycofanie "dodatkowej" waloryzacji podstawy ustalania pomocy pieniężnej dla rodzin zastępczych i przyjęcie takiego mechanizmu waloryzacji jak w pozostałych świadczeniach z pomocy społecznej nie powoduje dodatkowych nakładów, nie przynosząc jednak oszczędności gdyż kwota zaplanowana na to zadanie nie uwzględnia już tej waloryzacji.
Po wprowadzeniu proponowanych zmian i dokonaniu korekty w rencie socjalnej i zasiłku stałym wyrównawczym, oszczędności wyniosą 177.707 tys. zł.

Środki powstałe w wyniku oszczędności przynajmniej w części zabezpieczą możliwość wypłaty zasiłku okresowego. W związku z pierwszeństwem wypłaty świadczeń obligatoryjnych brakuje środków finansowych na wypłaty zasiłku okresowego, a jest to jedno z ważniejszych świadczeń w systemie pomocy społecznej i często stanowi główne źródło utrzymania rodziny. Zabezpieczenie środków finansowych na to świadczenie zapobiega również próbom poszukiwania uprawnień do zasiłków obligatoryjnych.

III. Nowelizacja przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych

1. W zakresie orzecznictwa

W związku ze skreśleniem w ustawie z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych przepisu, zgodnie z którym o stanach zdrowia dzieci, uprawniających do zasiłku pielęgnacyjnego orzekają lekarze z zakładów opieki zdrowotnej, proponuje się wprowadzenie przepisu, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego może być przyznane wyłącznie na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności. W tym celu proponuje się odpowiednią nowelizację przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

W art. 4a ustawy wprowadza się orzekanie niepełnosprawności osób, które nie ukończyły 16 roku życia, mających naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną z powodu wady wrodzonej, choroby lub uszkodzenia organizmu co najmniej na 12 miesięcy.

Wprowadzenie do ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej orzecznictwa dzieci wymaga wykreślenia z art. 1 ustawy przepisu, iż określanie stopnia niepełnosprawności dzieci odbywa się na podstawie odrębnych przepisów.

W art. 6 ustawy przewiduje się również przepisy porządkujące organizację systemu orzekania o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności. W związku z powoływaniem przez starostów zespołów orzekających nie zawsze uzasadnionych z punktu widzenia potrzeb, a kosztownych, bo obciążających budżet państwa kosztami administracyjnymi, proponuje się aby decyzję o powoływaniu zespołów podejmował wojewoda jako dysponent środków budżetowych na działalność tych struktur. Wojewoda będzie również określał potrzeby zorganizowania siedzib składów wyjazdowych, aby funkcjonowanie systemu orzekania o stopniu niepełnosprawności na szczeblu powiatu stało się znacznie tańsze.

Istotna i konieczna z punktu widzenia ograniczeń finansowych jest też propozycja ustalenia właściwości miejscowej do orzekania. W obecnie obowiązującym przepisie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności osoby przebywającej poza miejscem zamieszkania np. w zakładzie karnym, placówce wychowawczej lub opiekuńczo-leczniczej, a także z powodów rodzinnych lub zdrowotnych przez dłuższy okres, orzekał zespół właściwy ze względu na miejsce zamieszkania, do którego osoba ta musiała przyjechać, lub być przywieziona. Powoduje to niekiedy konieczność przeprowadzenia pewnych czynności przez zespół, na terenie którego przebywała. Do rozpatrzenia tej sprawy angażowano często dwa zespoły: miejsca zamieszkania i miejsca pobytu, korzystając z instytucji "pomocy prawnej" na podstawie Kodeksu postępowania administracyjnego, co w efekcie powodowało, że postępowanie w jednej sprawie prowadziły dwa zespoły orzekające. Są to często spotykane sytuacje, które powodowały wzrost kosztów orzeczniczych. Dlatego proponuje się, aby postępowanie prowadził zespół właściwy dla miejsca pobytu osoby zainteresowanej.

Istotne jest również dla uszczelnienia systemu orzekania o stopniu niepełnosprawności podniesienie wymogów kwalifikacyjnych dla członków składów orzekających, którzy wydają orzeczenia o stopniu niepełnosprawności mające konsekwencje finansowe dla budżetu państwa. W ust. 15 art. 6 poszerzono upoważnienie dla ministra do spraw zabezpieczenia społecznego do uregulowania, w drodze rozporządzenia, rodzaju i zakresu wymaganych kwalifikacji członków zespołów orzekających oraz wydawania zaświadczeń uprawniających do orzekania. W toku prowadzonych kontroli ustalono, że dotychczasowa dowolność w angażowaniu do składów orzekających osób bez określonych wymogów kwalifikacyjnych prowadziła do nieprawidłowości i zbyt "liberalnego" orzekania o stopniu niepełnosprawności.

W przepisach przejściowych proponuje się wprowadzenie obowiązku przeszkolenia i uzyskania zaświadczenia o prawie orzekania w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.

2. W zakresie realizacji zadań z PFRON

Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o samorządzie powiatowym do zadań własnych samorządów należy wspieranie osób niepełnosprawnych. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu do wyroku z dnia 28 czerwca 2001 r. (sygn. akt U. 8/2000), stwierdził, że zgodnie z ww. przepisem powiat wykonuje zadania publiczne o charakterze ponadgminnym w zakresie wspierania osób niepełnosprawnych oraz że zadania wymienione w tym artykule są zadaniami samorządowymi, które można określić jako zadania własne samorządu powiatowego, skoro ustawa w innych przepisach mówi o powierzeniu powiatowi na podstawie porozumienia z organami administracji rządowej, wykonywania zadań publicznych z zakresu administracji rządowej (art. 5 ust. 1 tej ustawy).

Zatem, zaproponowane zmiany - oprócz charakteru porządkującego - mają na celu oprócz dotychczas finansowanych ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zadań własnych powiatu na rzecz osób niepełnosprawnych, rzeczowe określenie innych zadań własnych powiatu, które będą mogły podlegać finansowaniu lub dofinansowaniu przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (art. 35a ustawy).

Rada powiatu będzie miała samodzielność określania priorytetów realizowanych zadań na rzecz osób niepełnosprawnych, co pozwoli na racjonalizację wydatkowania środków Funduszu oraz wykorzystanie tych środków zgodnie z potrzebami osób niepełnosprawnych zamieszkałych w danym powiecie.

Art. 35c ustawy uzupełniono upoważnienie dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego o możliwość określenia szczegółowych zasad sporządzania przez powiaty sprawozdań rzeczowo-finansowych oraz wniosków do planu finansowego Funduszu z uwzględnieniem wzoru wniosku i sprawozdania ażeby ujednolicić te zasady oraz wzory w skali całego kraju, a tym samym ułatwić Funduszowi opracowanie ewentualnego jednolitego programu mającego ma celu efektywne korzystanie z danych nadsyłanych przez powiaty.

Zmiana do art. 36 ma na celu umocowanie również starostów do zlecania zadań tak organizacjom pozarządowym jak i jednostkom samorządu terytorialnego, co również może wpłynąć w znaczący sposób na racjonalizację wydatków.

Ze względu na to że środki Funduszu przekazywane samorządom na wyodrębniony rachunek bankowy są środkami tego Funduszu, w art. 46 pkt 9 ustawy należało określić, że odsetki od tych środków są przychodami Funduszu.

Zmiany zawarte w art. 48 stanowią podstawę dla Prezesa Funduszu do przekazywania dodatkowych środków samorządom w celu wyrównywania poziomu dofinansowania zadań wynikających z ustawy.

Uproszczenie danych stanowiących podstawę wyliczenia algorytmu ma na celu ułatwienie wyliczenia środków na zadania samorządów, a brak danych GUS do wyliczeń algorytmu określonych w przepisie dotychczas obowiązującym jest zarzutem organów kontrolnych o korzystaniu z danych szacunkowych do tych wyliczeń.

Ponieważ finansowanie tworzenia warsztatów terapii zajęciowej i turnusów rehabilitacyjnych będzie zadaniem starosty, w art. 51 ustawy (w ust. 3 skreślono pkt 7 i 8) z zadań Zarządu Funduszu należało wykreślić te zadania. Jednocześnie uzupełniono art. 51 (dodano ust. 3b) tak, aby nie kolidował on z przepisem dającym możliwość Radzie Powiatu określania zadań na które przeznacza się środki Funduszu. Również zadanie Zarządu Funduszu dotyczące opracowywania szczegółowych zasad finansowania zadań, o których mowa w ustawie, nie będzie dotyczyło zadań wykonywanych przez samorządy, albowiem sprawy te zostaną uregulowane w rozporządzeniu.

Jednocześnie projekt uwzględnia przepis porządkujący, który zawarty jest w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie algorytmu, a dotyczący przekazywania środków na koszty obsługi zadań - art. 54 pkt 3 ustawy.

IV. Nowelizacja ustawy o funduszu ubezpieczeń społecznych

Proponowana zmiana treści art. 18 ust 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ma na celu uporządkowanie i urealnienie zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i rentowe osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej, za które na podstawie ustawy o pomocy społecznej ośrodki opłacają składki oraz osób, za które na warunkach określonych w tej ustawie również są opłacane składki przez ośrodki pomocy społecznej mimo, że osoby te nie pobierają świadczeń z pomocy społecznej.

Dotychczasowe rozwiązania przewidywały, iż podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zarówno w odniesieniu do osób uprawnionych do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jak i osób nie pobierających tych świadczeń - stanowić ma kwota najniższego wynagrodzenia.

Zastosowanie zryczałtowanej podstawy powodowało sztuczne zawyżenie tej podstawy, a co za tym idzie nieuzasadnione zwiększenie wydatków budżetu państwa. Dlatego też proponuje się aby podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe osób pobierających zasiłek stały lub gwarantowany zasiłek okresowy z pomocy społecznej stanowiła kwota tego zasiłku zaś w przypadku osób sprawujących opiekę nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji lub nad ciężko chorym członkiem rodziny oraz osób przebywających na urlopie wychowawczym stanowi kwota zasiłku stałego z pomocy społecznej.

Rozwiązanie to jest zgodne z projektowanymi zmianami w ustawie o pomocy społecznej.



© I-business group 2000
Webmaster