Ustawa o zatrudnieniu socjalnym - omówienie MPiPS
                                                                           

(MPiPS 30.09.2002; DPS Forum 19.10.2002)

Powrót do życia w społeczeństwie

Nowatorska ustawa o zatrudnieniu socjalnym stwarza szansę na powrót do społeczeństwa osobom, które z różnych powodów znalazły się na marginesie życia społecznego. Wychodzi również naprzeciw postulatom organizacji pozarządowych, które oczekują od państwa większego zaangażowania w aktywizację i edukację środowisk dotkniętych długotrwałym bezrobociem.
Projekt ustawy kładzie nacisk na edukację i aktywizację środowisk marginalizowanych zawodowo i społecznie, a także na wspieranie zatrudnienia dla tych grup. Nowa regulacja ma zastosowanie przede wszystkim do osób, które nie posiadają własnych dochodów, a w szczególności osób bezdomnych w procesie wychodzenia z bezdomności, osób uzależnionych od alkoholu w procesie leczenia, osób uzależnionych od narkotyków w procesie leczenia, osób chorych psychicznie, długotrwale bezrobotnych, byłych więźniów oraz uchodźców.

Tym osobom nowa ustawa oferuje zatrudnienie socjalne, rozumiane jako uczestnictwo w "inkubatorach społecznych" - Centrach Integracji Społecznej - lub jako wspierane zatrudnienie socjalne u przedsiębiorców, w Centrach Integracji Społecznej bądź w ramach własnej działalności gospodarczej w formie spółdzielni.

Centra Integracji Społecznej będą mogły tworzyć jednostki samorządu gminnego i organizacje pozarządowe, których zadaniem jest reintegracja zawodowa i społeczna osób społecznie wykluczonych. Ministerstwo pracy próbuje przekonać ministerstwo finansów, by CIS-y mogły być również tworzone przez OHP. Wniosek o przyznanie statusu Centrum zatwierdzałby wojewoda, po uwzględnieniu możliwości finansowych instytucji tworzącej, a także merytorycznej ocenie dokonanej przez marszałka województwa. W konsekwencji nadanie statusu Centrum stanowiłoby podstawę do ubiegania się o dofinansowanie. W ściśle określonych przypadkach wojewoda miałby również prawo odebrać status Centrum, co oznaczałoby utratę uprawnień wynikających z ustawy w tym dofinansowania ze środków Funduszu Pracy.

Osoby zagrożone lub dotknięte wykluczeniem społecznym przebywałyby w Centrum na zasadach uczestnictwa, przez co rozumie się aktywne uczestniczenie w zajęciach oferowanych w ramach indywidualnego programu reintegracji zawodowej i społecznej, a także możliwość przebywania i wyżywienia w Centrum oraz otrzymywania ekwiwalentu wynagrodzenia w postaci świadczenia integracyjnego. Udział uczestników w Centrum miałby charakter czasowy (do 12 miesięcy), lub w dłuższym okresie (do 18 miesięcy) w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Drugą formą pomocy przewidzianą w ustawie jest wsparcie zatrudnienia osób, które uległy wykluczeniu społecznemu. Wsparcie może polegać na skierowaniu danej osoby przez powiatowy urząd pracy do pracy u przedsiębiorcy. W tej sytuacji pracodawca zobowiązuje się do zatrudnienia danej osoby przez okres do 18 miesięcy, zaś powiatowy urząd pracy do refundowania ze środków Funduszu Pracy przedsiębiorcy części wynagrodzenia przez pierwsze 12 dwanaście miesięcy osoby.

Uczestnik może być także zatrudniony w Centrum na podstawie umowy o pracę. W tym przypadku pracownik wykonuje pracę będącą przedmiotem umowy cywilno - prawnej o utworzeniu stanowiska pracy u pracodawcy lub umowy o wykonywanie określonych usług, zawartej pomiędzy Centrum a pracodawcą, na zasadzie outsourcingu. Pracownicy zatrudnieni w tej formie w CIS mogliby otrzymywać częściową refundację wynagrodzeń podobnie jak w przypadku zatrudnienia u pracodawcy.

Wreszcie, uczestnicy mogą podjąć samodzielną działalność gospodarczą na zasadach określonych w prawie spółdzielczym. Mogą się wówczas ubiegać o częściową refundację pomocy prawnej, konsultacji i doradztwa w podjęciu działalności oraz sfinansowanie składek na ubezpieczenie społeczne członków spółdzielni przez okres 12 miesięcy od dnia podjęcia działalności ze środków Funduszu Pracy.

Centra Integracji Społecznej byłyby finansowane m.in. z dochodów własnych samorządu wojewódzkiego i gminnego, przeznaczonych na realizację programów profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień oraz przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu, ze środków Funduszu Pracy, z dochodów uzyskiwanych z działalności produkcyjnej, handlowej lub usługowej, zasobów instytucji tworzącej, pochodzących ze zbiórek, darowizn lub innych źródeł. Poszczególne zadania Centrum mogłyby być wspierane dodatkowymi środkami z: Funduszu Pracy, Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa i środków Unii Europejskiej.

ZATRUDNIENIE SOCJALNE SZANSĄ DLA POTRZEBUJĄCYCH POMOCY

Dzięki ustawie o zatrudnieniu socjalnym organizacje pozarządowe, które działają na rzecz reintegracji zawodowej osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej będą mogły otrzymywać pomoc finansową od państwa.
Podczas konferencji prasowej w Centrum Wspierania Bezdomnych w Warszawie podsekretarz stanu w MPiPS Jolanta Banach przedstawiła główne założenia ustawy o zatrudnieniu socjalnym i podkreśliła, że ustawa dedykowana jest pamięci tragicznie zmarłego Marka Kotańskiego. Egzemplarz ustawy minister wręczyła córce twórcy MONAR-U - Joannie Kotańskiej, a także Tomaszowi Sadowskiemu twórcy Fundacji Pomocy Wzajemnej "Barka" z Poznania. Minister podkreśliła również, że ustawa to "pomnik" poświęcony działalności Marka Kotańskiego. Wiceminister stwierdziła, że nowa ustawa usankcjonuje to co już funkcjonuje.

Organizacje pozarządowe tworzą nowe miejsca pracy, ale codziennie borykają się z brakiem pieniędzy i niestety wciąż są klientami władz samorządowych - powiedziała Jolanta Banach -Ustawa o zatrudnieniu socjalnym umożliwi władzom samorządowym podpisanie długoletniej umowy z tymi którzy prowadzą te placówki. Wiceminister podkreśliła także, że rada gminy będzie mogła podjąć odpowiednią uchwałę, która umożliwi przekazanie określonych środków konkretnej organizacji.
Jednym ze źródeł finansowania programu przez gminy mogą być np. środki pozyskiwane z koncesji wydanych na sprzedaż alkoholu. Obecnie pieniądze te wydawane są najczęściej na ulotki informacyjne, a przecież środki te można lepiej spożytkować - powiedziała Jolanta Banach.

Nowa ustawa powołuje do życia Centra Integracji Społecznej, w których osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej, np. bezdomne lub uzależnione od alkoholu, będą mogły liczyć na zatrudnienie socjalne. Osoby te będą przebywały w centrach od 1 do 1,5 roku oraz będą otrzymywały pieniądze za wykonywaną pracę. W pierwszym miesiącu pracy wynagrodzenie będzie równe 40 proc. zasiłku dla bezrobotnych, a w okresie do jednego roku - 80 proc. zasiłku.

O status centrów i tym samym o pomoc finansową od państwa będą mogły się ubiegać te organizacje pozarządowe lub ochotnicze hufce pracy, które realizują zadania związane z reintagracją osób wykluczonych społecznie. Środki dla centrów będą pochodziły z trzech źródeł: budżetów gmin, środków marszałków województw oraz Funduszu Pracy.

Jolanta Banach zapowiedziała także, że pilotaż ustawy będzie trwał dwa lata, a ministerstwo pracy zorganizuje konkurs na najlepsze Centrum Integracji Społecznej.