wstecz

Standaryzacja domów pomocy społecznej - stanowisko

(aut.zbiorowy; MEDI 2/2003; DPS Forum 23.09.2003)

Pod koniec ubiegłego roku w Toruniu, z inicjatywy Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej i Stowarzyszenia Organizatorów i Menadżerów Pomocy Społecznej i Ochrony Zdrowia, odbyło się ogólnopolskie spotkanie dyrektorów domów pomocy społecznej i kierowników działów terapeutyczno-opiekuńczych. Tematem wiodącym była standaryzacja domów pomocy społecznej. Wypracowane przez uczestników spotkania stanowisko przekazane zostało Parlamentowi i Rządowi RP.

Poniżej zamieszczamy jego treść.

Zbliżający się rok 2006, który jest ustawowym terminem zakończenia standaryzacji, stale malejące dotacje z budżetu państwa na miejsce w domu pomocy społecznej, plany odstąpienia od dotacji na rzecz subwencji, to problemy, które budzą poważne obawy nie tylko organów prowadzących, ale także kadry kierowniczej tych placówek. Od 1990 roku w domach pomocy społecznej dokonało się wiele pozytywnych zmian, zarówno dzięki opracowaniu i sukcesywnej realizacji programów naprawczych, jak i znaczącemu wsparciu finansowemu ze strony państwa. Większość placówek osiągnęła wysoki, choć ciągle odbiegający od standardowego, poziom w zakresie świadczonych usług, kwalifikacji pracowników, jak i bazy lokalowej. Niestety zaakceptowane przez wojewodę programy naprawcze, mające doprowadzić do uzyskania standardów, wprowadzonych rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 września 2000 r., nie mają dzisiaj odpowiedniego, a właściwie żadnego umocowania finansowego. Nałożony ustawą o pomocy społecznej (art. 20) termin osiągnięcia standardów przez wszystkie domy pomocy społecznej jest nierealny. Z braku środków finansowych, dziesiątki domów ze świetnie pracującym zespołem ludzi, z dobrymi programami naprawczymi, nie otrzymają zezwoleń na działalność i nie znajdą się w rejestrach wojewodów, np. z powodu odbiegającej od standardowego poziomu bazy lokalowej.

Obawiamy się, że nie podjęcie dodatkowych rozwiązań w zakresie standaryzacji może doprowadzić do zaprzepaszczenia dotychczasowych osiągnięć w tych placówkach. Niedofinansowane lokalne samorządy (zwłaszcza powiaty ziemskie) nie będą zainteresowane finansowaniem domów pomocy społecznej w celu osiągnięcia przez nie standardów, a to w konsekwencji może doprowadzić do ich likwidacji. Nie możemy jednak zgodzić się, aby dla osób wymagających pomocy w formie kompleksowych usług, świadczonych przez pomoc instytucjonalną, jedyną ofertą pozostała pomoc środowiskowa.

Równocześnie pojawiają się refleksje będące efektem wieloletnich doświadczeń. Jakkolwiek uważamy, iż dążenie do kontynuowania rozpoczętego przez domy pomocy społecznej sukcesywnego standaryzowania usług jest konieczne, to jednak, jak pokazuje życie, standard nie wszędzie musi być jednakowy. Nie można w tym miejscu nie zauważyć także zbyt często występujących różnic pomiędzy poziomem życia w domu pomocy społecznej, narzuconym przez standardy, a poziomem życia w środowisku, z którego przyszedł mieszkaniec.

Dlatego też jesteśmy przekonani, że należy rozważyć:

1 . Wprowadzenie kategoryzacji domów pomocy społecznej z uwzględnieniem różnic w zakresie usług zaspokajających potrzeby bytowe, opiekuńczo-wspomagających, jak również w zakresie odpłatności, i tak:

a. kategoria l - dotyczyłaby domów pomocy społecznej spełniających wszystkie warunki określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia MPiPS z 15 września 2000 r. w sprawie domów pomocy społecznej. W naszym przekonaniu wymogi postawione w cytowanym rozporządzeniu dotyczyć mogą standardu dla najwyższej kategorii.

b. Kategoria III - dotyczyłaby domów o standardzie niższym, w odniesieniu do których np.: można odstąpić od konieczności pokonania niektórych barier architektonicznych i tak np.: można dopuścić brak windy lub możliwość przystosowania dla osób niepełnosprawnych jednej toalety i jednej łazienki na każdej kondygnacji;

c. liczba łazienek mogłaby być dostępna dla nie więcej niż 10 osób, a w przypadku toalet - dla nie więcej niż 7 osób; w domach tej kategorii nie byłoby konieczności posiadania wszystkich wymienionych w rozporządzeniu pomieszczeń. Szczególnie dotyczy to pomieszczeń pomocniczych do prania i suszenia oraz kuchenek pomocniczych;
* dopuszczono by istnienie pokoi wieloosobowych, dla nie więcej jednak niż 5 osób; * w odniesieniu do pokoi mieszkalnych można by dopuścić metraż pokoju jednoosobowego nie większy niż 6 metrów kwadratowych, a w pokojach wieloosobowych nie większy niż 4 metry kwadratowe na osobę; * w wymogach, dotyczących wyżywienia odstąpiono by od możliwości wyboru zestawów posiłków, z jednoczesnym zachowaniem uprawnienia do posiłku dodatkowego oraz dietetycznego - zgodnie ze wskazaniem lekarza; * dom zobowiązany byłby do zapewnienia mieszkańcowi odzieży i obuwia w miarę potrzeb * bez wskazań ilościowych; * dom zobowiązany byłby do zatrudnienia specjalistów (pracownika socjalnego, psychologa, pracownika kulturalno-oświatowe-go), zgodnie z potrzebami, a nie według ściśle określonego z góry wskaźnika; * można by również dopuścić brak odrębnej kaplicy przy jednoczesnym zapewnieniu miejsca do sprawowania posług duchowych i cichej modlitwy, c. kategoria II - dotyczyłaby domów o standardzie pośrednim między kategorią l a kategorią III (według odrębnych wymogów określających standard dla tej kategorii).

2. W ustawie o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. w rozdziale 2, w przepisach dotyczących zasad odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, postulujemy wprowadzenie następujących zmian:

a. obowiązujący zapis, ustalający miesięczną opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 200% kwoty, określonej w art. 4 ust. 1 pkt 1 i mówiący , że opłata ta nie może być wyższa niż 70% dochodu - odnieść tylko do domów kategorii III;

b. dla domów kategorii l i II można by wprowadzić dolne granice progowe odpłatności - "nie mniej niż...": należałoby poprzestać na ustaleniu, iż opłata za pobyt w domu pomocy społecznej wynosi 70% dochodu (bez ograniczenia jej do 200% kwoty określonej w art. 4 ust. 1 pkt 1), jednak nie więcej niż faktyczny miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w danym domu. W przypadku, gdy kwota 70% dochodu mieszkańca nie pokrywałaby wyznaczonej przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej dolnej granicy tejże odpłatności dla danej kategorii domu, różnicę musiałaby pokryć gmina, mieszkaniec lub rodzina mieszkańca zobowiązana do alimentacji.

3. Warto tez rozważyć wprowadzenie we wszystkich typach domów kategorii III możliwości zatrudnienia personelu zespołów terapeutyczno-opiekuńczych w pełnym wymiarze czasu pracy z uwzględnieniem potrzeb domu, przy czym wskaźnik zatrudnienia nie powinien być sztywny, a wynosiłby nie mniej niż 0,4 i nie więcej niż 0,7. 4. Uregulowania wymagają również inne kwestie utrudniające funkcjonowanie domów pomocy społecznej:

a. Z uwagi na konieczność świadczenia przez domy pomocy społecznej usług medycznych (w tym pielęgniarskich, lekarskich, rehabilitacyjnych) wnosimy o stworzenie mechanizmów partycypowania przez Kasy Chorych w kosztach zatrudnienia specjalistów medycznych na rzecz mieszkańców (np. jak w hospicjach) zgodnie z potrzebami domu.

b. W rozporządzeniu MPiPS z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania dotacji celowych z budżetu państwa na finansowanie lub dofinansowanie zadań własnych powiatu z zakresu pomocy społecznej, postulujemy zapis, określający zobowiązanie dyrektora domu do przyjęcia nowej osoby na wolne miejsce w ciągu 30, a nie jak do tej pory, w ciągu 15 dni,

c. Uregulowania wymaga kwestia przekazywania przez rodziców czy opiekunów zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko przebywające w placówce.

d. Naszym zdaniem poprawę funkcjonowania domów pomocy społecznej ułatwiłoby wprowadzenie praktyki zawierania kontraktów, które regulowałyby zasady życia w tych placówkach oraz odpłatności za pobyt, a w przypadku notorycznego łamaniazasad współżycia społecznego oraz przepisów wewnętrznych, obowiązujących w domu pomocy społecznej, dawałyby możliwość zmiany miejsca pobytu do wydalenia włącznie.

e. Postulujemy wprowadzenie rozwiązań umożliwiających potrącanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego właściwej opłaty za pobyt w domach pomocy społecznej z emerytury lub renty mieszkańca domu.

f. Mając na uwadze konieczność zabezpieczenia finansowego domów pomocy społecznej, w związku z planowanymi zmianami w zasadach ich finansowania, wnioskujemy o utrzymanie dotacji celowej wygasającej.

W związku z przygotowywaniem nowelizacji ustawy o pomocy społecznej, uznajemy iż konieczne jest przeanalizowanie powyżej przedstawionych problemów.

Uczestnicy spotkania (lista uczestników dostępna w redakcji)