wstecz

Ustawa o zatrudnieniu socjalnym: eksperyment, którego powodzenie zależy nie tylko od pieniedzy.Ratunek przed zepchnięciem na margines

(aut.Jolanta Kroner, mat.nadesłał Andrzej Gocłowski; Rzeczpospolita 14.08.2003; DPS Forum 21.08.2003)

Wchodząca w życie ustawa o zatrudnieniu socjalnym może dotyczyć od 0,5 mln do 3 mln osób: pozbawionych stałych środków utrzymania, bezdomnych, leczących się z uzależnień, długotrwale bezrobotnych, byłych więźniów itp. Ustawa stwarza instytucjonalne możliwości wspierania ich w wyjściu z życiowych tarapatów. Realizacja tych możliwości wymaga jednak pieniędzy, m.in. z Unii Europejskiej.

Zatrudnienie socjalne ma być kołem ratunkowym, chroniącym przed stoczeniem się na margines społeczny, jedna z form pomocy w wychodzeniu z ubóstwa i w odzyskiwaniu umiejętności zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Rozumie się je w pierwszym etapie jako uczestnictwo w zajęciach prowadzonych przez centra integracji społecznej oraz kluby integracji społecznej. W owych centrach i klubach osoby potrzebujące będą odbudowywać zdolność do samodzielnego egzystowania na rynku pracy oraz uczestniczenia w życiu społecznym i zawodowym. W następnym etapie przewidziane jest zatrudnienie wspierane, czyli pomoc w podjęciu pracy lub działalności gospodarczej.

Na początek skromnie

Do 2004 r. ma powstać w kraju nie więcej niż 16 - 20 takich ośrodków. Zapewne będą je prowadzić działające już organizacje pozarządowe, takie jak Monar, Caritas, Zgromadzenie św. Brata Alberta, Barka, Otwarte Drzwi. Ustawa stanie się podstawa prawną ich działania, a także początkiem tworzenia systemu instytucjonalnej i prawnej pomocy dla potrzebujących oraz świadectwem wpisywania się Polski w europejską politykę społeczną.

Placówki składające się na ten system tworzyć będzie na początku minister gospodarki, pracy i polityki społecznej, który podda je uważnej obserwacji. Chodzi o unikniecie wszelkich patologii, o które nietrudno tam, gdzie można otrzymać publiczne pieniądze. Później tworzyć je będą wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast oraz organizacje pożytku publicznego.

Centra tworzone będą głównie za pieniądze publiczne, natomiast ich działalność finansowana ma być zarówno z dotacji gminnej ze środków przeznaczonych na profilaktykę i rozwiązywanie problemów alkoholowych, jak i z dochodów osiąganych przez te centra z prowadzonej działalności. W centrach ma być prowadzona działalność wytwórcza, handlowa lub usługowa (z wyjątkiem tzw. wyrobów akcyzowych), której nie będzie się traktować jako gospodarczej. Jednostki powoływane przez organizacje pożytku publicznego mogą być ponadto finansowane z zasobów tworzących je instytucji, ze zbiórek i darowizn. Dopuszczalne jest dofinansowanie z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Agencji Nieruchomości Rolnych i Funduszu Pracy.

Zgromadzone środki przeznaczane będą na tzw. świadczenia integracyjne wypłacane uczestnikom programów realizowanych przez centrum na ich posiłki, opłaty za energię, usługi, komorne, podatki, na wynagrodzenia dla pracowników placówki i ich szkolenie itp.

Potrzeba plus skierowanie

Osoba potrzebująca wsparcia może zostać skierowana do centrum integracji społecznej przez ośrodek pomocy społecznej na swój wniosek. Z wnioskiem może wystąpić tez zakład lecznictwa odwykowego, powiatowe centrum pomocy rodzinie, ośrodek pomocy społecznej czy organizacja pozarządowa lub klub integracji społecznej - ale za zgoda tej osoby.

Przyjęcie do centrum poprzedzone ma być podpisaniem z zainteresowanym indywidualnego programu zatrudnienia socjalnego, określającego zakres i formy prowadzonej z nim pracy. Program kończy się w dniu podjęcia przez uczestnika zajęć zatrudnienia lub działalności gospodarczej.

W centrum będzie jednorazowo przebywać 30 - 50 osób. Ich dzienny pobyt w placówce musi trwać co najmniej 6 godzin. Przysługuje im posiłek, bezpieczne i higieniczne warunki, muszą przejść badania lekarskie. Uczestnik otrzymuje tzw. świadczenie integracyjne: w czasie miesięcznego okresu próbnego - połowę zasiłku dla bezrobotnych, a po pomyślnym zakończeniu tego etapu, przez następne 11 miesięcy - 80 proc. zasiłku. W razie potrzeby okres ten może być przedłużony o pół roku.

Zwieńczeniem programu realizowanego w centrum będzie tzw. zatrudnienie wspierane: skierowanie uczestnika programu do pracodawcy lub zatrudnienie w centrum na podstawie umowy zawartej ze starostą, który przez 12 miesięcy zrefunduje cześć wypłaconego uczestnikowi wynagrodzenia. Inna forma zatrudnienia wspieranego będzie pomoc w podjęciu przez uczestników wspólnej działalności na zasadach określonych w prawie spółdzielczym. Fundusz Pracy może zwrócić im do 80 proc. udokumentowanych kosztów pomocy prawnej, konsultacji, doradztwa itp. - nie więcej jednak niż równowartość przeciętnego wynagrodzenia oraz finansować przez 12 miesięcy składki na ZUS.

Ustawa daje też podstawę prawną do tworzenia przez gminy klubów integracji społecznej. Ich zadaniem jest prowadzenie działalności terapeutycznej, samopomocowej w zakresie zatrudnienia, spraw socjalnych i mieszkaniowych, pomoc w uzyskaniu zatrudnienia tymczasowego, przygotowanie do podjęcia zatrudnienia, a także poradnictwo prawne.

Unia wesprze

Możliwości udzielania pomocy potrzebującym na podstawie nowej ustawy wydają się - w konfrontacji z szacunkami potrzeb - niewielkie. Cezary Miżejewski, kierujący Departamentem Polityki Rynku Pracy w Ministerstwie Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, mówi, że po przyjęciu Polski do UE, kiedy otrzymamy środki z europejskiego funduszu społecznego, jeśli eksperymentalnie działające centra sprawdzą się, będzie się tworzyć nowe. Docelowo może być ich nawet 350. - Zakładając roczny cykl przygotowywania uczestników zajęć do samodzielnego życia, możliwość wydostania się z zagrożenia marginalizacją otrzyma znacząca grupa ludzi przyjmowanych do pracy z zasady w ostatniej kolejności - mówi dyrektor Miżejewski.