wstecz

Opieka długoterminowa w Unii Europejskiej (część 3)

(aut. Ewa Dębińska, MEDI 3'2005; DPS Forum 26.08.2005)

mgr Ewa Dębińska - Redaktor Naczelny Biuletynu NFZ

O najistotniejszych cechach i zasadach funkcjonowania opieki długoterminowej i pomocy społecznej w krajach członkowskich Unii Europejskiej pisaliśmy w numerze 3(21) i 4(22) FORUM. Dziś ostatni odcinek.

LICHTENSTEIN:

Koszty domowej pielęgnacji i opieki lekarskiej nad chorym są pokrywane przez ubezpieczenie zdrowotne, gdy zaleci je lekarz. W przypadku pobytu w zakładzie pielęgnacyjnym pacjent pokrywa część kosztów, do limitu 800 CHF rocznie.

LITWA:

Zakłady pielęgnacyjne prowadzone są przez władze państwowe, samorządowe lub organizacje pozarządowe. W 1998 r. było 90 takich zakładów, w których przebywały 4 173 osoby. Ok. 30 proc. kosztów pobytu opłaca pacjent, wpłacając 80 proc. emerytury lub renty. Pozostałe koszty są pokrywane z budżetu państwa lub samorządu. Opieka długoterminowa jest udzielana także przez szpitale: ocenia się, że 30 proc. hospitalizacji, zwłaszcza w mniejszych szpitalach, ma na celu wyłącznie pielęgnację pacjenta. Opieka domowa jest w fazie rozwoju i udzielana głównie przez rodzinę chorego, z rosnącym udziałem organizacji pozarządowych, takich jak Caritas i Czerwony Krzyż. W 1998 r. gminy w całym kraju zatrudniały 2200 opiekunów.

LUKSEMBURG:

W 1998 r. wprowadzono specjalne ubezpieczenie opiekuńcze. Państwo pokrywa 45 proc. jego budżetu, reszta jest pokrywana ze składek i specjalnej daniny dostawców energii elektrycznej. Świadczenia z ubezpieczenia opiekuńczego obejmują stacjonarną, półstacjonarną i domową opiekę pielęgniarską, urządzenia do pielęgnacji, rehabilitację, pomoc domową, doradztwo i wsparcie innego typu dla osób starszych i niepełnosprawnych. Zakłady pielęgnacyjne i "ośrodki zintegrowane" dla ludzi starszych są placówkami publicznymi, bądź prowadzą je organizacje pozarządowe ze środków państwowych i pod nadzorem władz państwowych.

ŁOTWA:

System opieki długoterminowej jest w trakcie budowy. Wiele osób korzysta z opieki tego typu w szpitalach, nawet specjalistycznych. Jedna z prywatnych klinik w Rydze posiada specjalistyczne oddziały geriatryczne. Ponadto powstają domy dla osób starszych i zakłady pielęgnacyjne. Należą one do państwa lub do gmin. Placówki te nie cieszą się społecznym zaufaniem, gdyż często panują w nich złe warunki. W 1998 r. na Łotwie były 62 zakłady pielęgnacyjne. Do zakładów tych kierują samorządowe wydziały opieki społecznej, przy uwzględnieniu zaleceń lekarza. Za pobyt w zakładzie pacjenci ponoszą opłaty w wysokości określonej części ich emerytury. Osoby starsze wolą zatem korzystać z opieki długoterminowe) w szpitalach, której koszty pokrywane są całkowicie z ubezpieczenia zdrowotnego. Rozwija się pielęgniarska opieka domowa. W 1998 r. korzystały z niej 6653 osoby, jednakże 6.8 proc. osób wymagających takiej opieki nie otrzymało jej.

MALTA:

Na Malcie wzrasta zapotrzebowanie na opiekę długoterminową w związku ze starzeniem się społeczeństwa, załamaniem się modelu rodziny wielopokoleniowej i zwiększającym się zatrudnieniem kobiet, które do tej pory tradycyjnie zajmowały się starszymi członkami rodziny.

Opieka długoterminowa nad osobami starszymi realizowana jest w szpitalach, zakładach pielęgnacyjnych i w formie opieki domowej. W rehabilitacji osób starszych i opiece nad rekonwalescentami specjalizuje się Szpital Zammit Clapp, dysponujący 60 łóżkami. Zapotrzebowanie jest znacznie większe, dlatego planuje się rozbudowę tej placówki. Pozaszpitalną stacjonarną opiekę długoterminową zapewnia St.Vincent de Paule Residence, dysponujący 1050 łóżkami. Placówka ta posiada oddziały o zróżnicowanych profilach wyznaczonych stopniem zależności pacjentów, z 24-godzinną opieką medyczną i pielęgnacją włącznie. Personel tego zakładu to lekarze, pielęgniarki i opiekunowie z przeszkoleniem geriatrycznym. Osoby starsze, które nie wymagają tak kompleksowej opieki, jaką zapewnia St.Vincent de Paule Residence, mogą skorzystać z pobytu w kilku państwowych zakładach pielęgnacyjnych. Dysponują one 336 łóżkami.

Na przyjęcie do Szpitala Zammit Clapp jak i do państwowych zakładów pielęgnacyjnych trzeba oczekiwać w długich kolejkach. Niedostatki sektora państwowego w tym zakresie uzupełniają częściowo zakłady pielęgnacyjne prowadzone przez Kościół (657 miejsc) i przez prywatnych świadczeniodawców (463 miejsca). Jednakże placówki Kościoła przyjmują tylko pacjentów wymagających podstawowej opieki, dlatego osoby w dużym stopniu niesamodzielne muszą być kierowane do zakładów państwowych. W sumie liczba łóżek w opiece długoterminowej odpowiada 4 proc. populacji powyżej 60 roku życia (2050 miejsc).

Odpłatność za pobyt w St. Vincent de Paule Residence wynosi 40 proc. emerytury pacjenta. W państwowych zakładach pielęgnacyjnych wnosi się opłatę w wysokości 60 proc. dochodu, lecz nie większą niż 4 Lm dziennie. Koszty pobytu w prywatnych placówkach są bardzo wysokie, co sprawia, że nie są one dostępne dla przeciętnego emeryta. Maltańskie Stowarzyszenie Pielęgniarskie (MMDNA) zapewnia opiekę domową. Usługi te przysługują wszystkim nieodpłatnie. Są one dostępne całodobowo, z tym, że po godz. 20 wizyty są realizowane tylko w przypadkach nagłych.

PORTUGALIA:

Państwo zapewnia opiekę długoterminową w bardzo niewielkim zakresie. Tradycyjnie opieka taka jest sprawowana przez członków rodziny, zwłaszcza w regionach wiejskich. Jednakże następujące ostatnio zmiany demograficzne: wzrost zatrudnienia kobiet, załamanie się modelu rodziny wielopokoleniowej oraz starzenie się społeczeństwa powodują, że wiele osób nie może już liczyć na taką nieformalną opiekę.

Lukę tę częściowo wypełnia działalność pozarządowych organizacji charytatywnych (Misericórdias), które prowadzą szpitale i placówki rehabilitacyjne, świadczące opiekę długoterminową, domy dziennego, nocnego, czasowego i stałego pobytu dla osób starszych, niepełnosprawnych i przewlekle chorych. W 1998 r. domy dziennego pobytu dla osób starszych dysponowały 41 195 miejscami. Domy te zapewniają wyżywienie, pielęgnację i pomoc w uzyskaniu opieki medycznej w ośrodkach zdrowia. Korzystający z tego typu placówek ponoszą niewielkie opłaty, których wysokość zależy od dochodu. Zakłady pielęgnacyjne prowadzone przez organizacje pozarządowe również pobierają pewne opłaty od pacjentów i ich rodzin, lecz są one niższe niż w państwowych zakładach, przy czym zakłady Misericórdias oferują lepsze warunki. Istnieją także komercyjne zakłady prywatne, jednakże większości społeczeństwa nie stać na pokrycie kosztów pobytu w takich placówkach. Władze państwowe wspólnie z gminami i organizacjami pozarządowymi rozwijają opiekę domową, obejmującą pielęgnację przewlekle chorych.

* Dotyczy wszelkich chorób przewlekłych somatycznych oraz psychicznych i niepełnosprawności. Źródło: Eurostat - European Community Household Panel. Survey of Living Conditions, 1994.

SŁOWACJA:

Opieka długoterminowa będąca kontynuacją opieki nad osobami, które przebyły ostrą fazę leczenia, jest finansowana z ubezpieczenia zdrowotnego. Obejmuje pielęgnację, rehabilitację, opiekę psychologiczną i leczenie uzdrowiskowe. W 1997 r. w Słowacji było 14 placówek świadczących tego typu opiekę, dysponujących 1122 łóżkami. Liczba miejsc nie odpowiada zapotrzebowaniu i pacjenci często muszą oczekiwać kilka miesięcy, zanim zostaną przyjęci. Należy jednak wziąć pod uwagę, że ze względu na to, że tego typu opieka długoterminowa jest bezpłatna, wiele rodzin umieszcza starsze osoby w takich zakładach zamiast w domach dla osób starszych, w których pobyt jest odpłatny. W 1997 r. Słowacja dysponowała 511 łóżkami w 6 placówkach rehabilitacyjnych, 702 łóżkami w 12 zakładach dla rekonwalescentów, 1095 łóżkami w 38 sanatoriach i 12 326 łóżkami w 55 uzdrowiskach. Wszystkie uzdrowiska są prywatne, część kosztów leczenia uzdrowiskowego pokrywana jest z ubezpieczenia zdrowotnego i społecznego, a część z opłat pacjentów. Opiekę długoterminową nad osobami wymagającymi stałej pielęgnacji zapewniają gminy. Jest ona finansowana z budżetu państwa i opłat pacjentów. W 1998 r. w Słowacji było 79 agencji domowej opieki pielęgniarskiej, z czego większość prywatnych.

SŁOWENIA:

Pielęgniarską opiekę długoterminową zapewniają gminy i jest ona realizowana przez pielęgniarki zatrudnione w ośrodkach zdrowia. Stacjonarna opieka długoterminowa zapewniana jest w zakładach pielęgnacyjnych, do których kieruje gminny urząd opieki społecznej opierając się na zaleceniu lekarza. Zakłady te zatrudniają na stałe lekarza i pielęgniarki, a w razie potrzeby, korzystają z konsultacji specjalistów. Poziom opieki medycznej nad osobami przewlekle chorymi i niepełnosprawnymi jest względnie wysoki w tego typu instytucjach. Większość z nich jest państwowa. W związku ze starzeniem się społeczeństwa, wzrasta zapotrzebowanie na opiekę długoterminową. Mimo, że rocznie otwiera się dwa nowe zakłady, nadal występuje problem kolejek. W związku z tym planuje się udostępnienie nadliczbowych łóżek w szpitalach osobom wymagającym takiej opieki, by skrócić okres oczekiwania na przyjęcie do zakładu pielęgnacyjnego. Z drugiej strony kładzie się nacisk na rozwój opieki domowej, by umożliwić pacjentom jak najdłuższe pozostanie w środowisku domowym.

* Przy założeniu, że dochód tej osoby wynosi 80 % średniego wynagrodzenia pracowniczego. Źródło: Hjortsberg C., Ghatnekar O., Health Care Systems in Transition. Sweden, 2001

WĘGRY:

Ze względu na starzenie się społeczeństwa i potrzebę skrócenia średniego pobytu w szpitalu wzrasta zapotrzebowanie na domową opiekę pielęgniarską nad przewlekle chorymi. Narodowy Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego przeznacza osobną pulę budżetową na ten rodzaj opieki, systematycznie ją zwiększając, jednakże wciąż te nakłady zaspokajają tylko ok. 1/5 potrzeb. Opiekę nad chorymi w terminalne] fazie choroby, w tym opiekę paliatywną, zapewniają hospicja. W 1999 r. istniało 7 szpitalnych oddziałów opieki paliatywnej i 12 zespołów hospicjum domowego. Finansowanie hospicjów przez Narodowy Fundusz Zdrowia jest niewystarczające, więc muszą one polegać na datkach publicznych.

W obszarze opieki długoterminowe) panuje tendencja, by przenieść ją ze szpitali do zakładów pielęgnacyjnych i opiekuńczych oraz otoczyć pacjentów domową opieką pielęgniarską. Opieka długoterminowa jest finansowana z budżetu opieki społecznej i z dopłat pacjentów, a nie z ubezpieczenia zdrowotnego. Organizacją tej opieki zajmują się władze lokalne. Powstają także zakłady opiekuńcze i pielęgnacyjne prowadzone przez organizacje pozarządowe. Liczba miejsc nie odpowiada jednak zapotrzebowaniu i wiele zakładów ma długie listy kolejkowe.

WŁOCHY:

Przy realizacji opieki długoterminowej współpracują gminy i lokalne urzędy ochrony zdrowia (ASL). Współpraca ta jest koordynowana na poziomie dystryktu. Zespół profesjonalistów z różnych dziedzin - lekarzy, pielęgniarek, pracowników socjalnych - może zapewnić wielostronną opiekę dostosowaną do potrzeb indywidualnej osoby. Odchodzi się od opieki instytucjonalnej w szpitalach i zakładach na rzecz długoterminowej opieki w środowisku domowym pacjenta (zintegrowana opieka domowa). Kluczową rolę odgrywa lekarz internista, który ocenia stan pacjenta i wskazuje, jakiego rodzaju opieka społeczna i zdrowotna jest w danym przypadku potrzebna. W porozumieniu z kierownikiem pracowników społecznych w dystrykcie lekarz koordynuje zintegrowaną opiekę domową i jest odpowiedzialny za jej rezultaty.

wstecz