wstecz

Wskazania Raportu Emily S. Andrews z 3.11.1999 przygotowanego dla Banku Światowego na temat sektora opieki społecznej i relacji między "niepełnosprawnością a pracą" w Polsce

(DPS Forum 25.02.01)

Uwagi wstępne:

Nie wiemy, na ile przedstawione poniżej stwierdzenia wpływają na politykę decyzyjną Banku Światowego czy naszych instytucji sektora pomocy społecznej. Mimo wszystko jednak warto się zapoznać z ciekawszymi stwierdzeniami niezależnego od naszych władz raportu, które wybraliśmy tutaj z ponad 30-stronnicowej całości. Ponieważ raport powstał już jakiś czas temu, z ciekawością obserwujemy obecne decyzje, które często są lustrzanym odbiciem jego tez. Oryginalne sformułowania polskiego tłumaczenia Raportu umieściliśmy w cudzysłowiu.

Raport ze względu na jego objętość podzieliliśmy na dwie części (Diagnoza i Wnioski)

Raport - Wnioski więcej...

Raport - DIAGNOZA

• "Obecny system charakteryzuje się zbyt wysoką liczbą niepełnosprawnych rencistów, brakiem mechanizmów włączania osób niepełnosprawnych do siły roboczej oraz powszechnie krytykowanym systemem zakładów pracy chronionej (ZPCh), który co prawda umożliwia zatrudnienie pewnej liczby osób niepełnosprawnych, stanowi jednak nadmierne obciążenie dla budżetu państwa";
• Według E.S.Andrews:"niepełnosprawność zdefiniowana jest jako utrata zdolności do wykonywania określonych roli lub funkcji społecznych w związku z pogorszeniem stanu zdrowia";
• Udział niepełnosprawnych w Polsce wśród osób powyżej 15 roku życia wynosił w 1996 roku wg GUS 17.5%, co stanowi znaczny wzrost w stosunku do roku 1988, kiedy przy zastosowaniu podobnej metody ustalono udział niepełnosprawnych rzędu 12.8%;
• "...Doszło również do znacznego wzrostu ilości osób kwalifikowanych przez ZUS jako niepełnosprawne w 1991 oraz 1992 roku, co było spowodowane szokiem ekonomicznym wywołanym transformacją ustrojową";
• "...w Polsce w 1995 roku na 1000 uczestników siły roboczej przypadało 200 odbiorców zasiłków z tytułu niepełnosprawności, w porównaniu z liczbą ok. 100 na Węgrzech oraz na Łotwie. Oba te kraje posiadały zbliżone systemy opieki nad niepełnosprawnymi w okresie przed transformacją ustrojową. Co więcej, poziom odbiorców zasiłku dla niepełnosprawnych jest wyższy od poziomu notowanego w Holandii, gdzie wynosi on 142 na 1000 uczestników siły roboczej. Holandia zaś przoduje w tej dziedzinie w Europie Zachodniej, podobny wskaźnik w Niemczech wynosi 66, zaś w Szwajcarii 44.6";
• Stosując zmienioną definicję i przyjmując bardziej realne wskaźniki autorka Raportu twierdzi :"...że udział 12.9% powinien być stosowany jako podstawa do badania zakresu niepełnosprawności w Polsce";
• "Dane uzyskane podczas przeglądu wykazują istniejące w Polsce znaczne różnice regionalne w udziale niepełnosprawnych. W województwach Nowosądeckim, Tarnowskim oraz Zamojskim udział niepełnosprawnych przekracza 20%, zaś w wielu innych województwach 15%";
• "Poziom zatrudnienia wśród osób niepełnosprawnych w Polsce wynosił 25% w 1996 r. Dla porównania, poziom zatrudnienia wśród osób niepełnosprawnych w USA wynosił w 1990 r. 52%";
• W Polsce istnieją trzy formy traktowania kwestii niepełnosprawności i pracy. Pierwsza forma dotyczy systemu edukacji. Druga odbywa się za pośrednictwem systemu opieki społecznej, zaś trzecia poprzez programy sankcjonowane przez Prawo Pracy oraz Zawodową Rehabilitację Osób Niepełnosprawnych, przewidującą powołanie Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Oprócz tego w Polsce funkcjonuje ok. 5.000 organizacji pozarządowych, które zajmują się pomocą dla osób niepełnosprawnych oraz edukowaniem społeczeństwa na rzecz promowania zmian w stosunku do niepełnosprawnych;
• "Starzenie się społeczeństwa doprowadzi do zwiększenia proporcji populacji osób niepełnosprawnych w stosunku do osób w pełni sprawnych";
• "W 1998 r. składki (do ZUS - przyp. DPS Forum) wpłacało ok. 12.7 mln osób, podczas gdy zatrudnienie wynosiło ok. 15.5 mln osób. Brakowało zatem aż 18% osób płacących składki, a tym samym -zapewne - takiej samej ilości wpływów finansowych";
• "Wysokość składki na poczet renty z tytułu niepełnosprawności pozostaje na dotychczasowym, wysokim poziomie, stanowiąc 13% dochodów brutto".(...) Dla porównania, bezpośrednie stawki podatkowe od płac w innych krajach nie przekraczają 8% płacy (z wyjątkiem Holandii), zaś w większości krajów pozostają poniżej 6%";
• "W USA w 1991 r. jedynie 40% populacji niepełnosprawnych należało do kategorii ciężkiej niepełnosprawności, podczas gdy w Polsce aż 51%";
• "Pracodawcy wpłacają na rzecz PFRON tylko 1.7 mld złotych. Przybliżona kalkulacja wykazuje, że powinien on otrzymać ok. 2.5 mld złotych z tytułu niezatrudniania osób niepełnosprawnych. PFRON legitymuje się zatem gorszym wskaźnikiem ściągalności niż ZUS";
• "W Polsce w chwili obecnej PFRON finansuje dostosowanie miejsc pracy wybranym pracodawcom. Koszty zapewnienia odpowiedniego miejsca pracy (dla stosunkowo niewielkiej liczby pracowników) są niezwykle wysokie";
• "Obecnie obowiązujące przepisy prawne gwarantują pracownikom niepełnosprawnym krótszy czas pracy, dodatkowe dni wolne na badania lekarskie oraz większy wymiar urlopu macierzyńskiego. Jednak te mechanizmy ochronne mogą stanowić przyczynę, dla której pracodawcy nie zatrudniają osób niepełnosprawnych. Koszty oraz kłopoty związane z tego rodzaju uprawnieniami pracowniczymi wydają się być bardziej uciążliwe niż płacenie karnych stawek na rzecz PFRON. W innych krajach, np. w USA, pracodawcy nie mogą dyskryminować niepełnosprawnych jeżeli są oni w stanie należycie wykonywać pracę przy zapewnieniu im stosownego miejsca pracy. Pracownicy z kolei nie liczą na specjalne przywileje, a na danie im sprawiedliwej szansy. Wydaje się, że w Polsce nie ma potrzeby wprowadzania dodatkowych świadczeń, biorąc pod uwagę wyższy od standardów światowych wymiar urlopu wypoczynkowego oraz zwolnień lekarskich, a także dowody na poważne nadużywanie systemu zwolnień lekarskich";
• "Powszechne były doniesienia o nadużyciach związanych z udzielaniem preferencyjnie oprocentowanych pożyczek (subsydiowanych przez PFRON) niektórym ZPCh oraz znoszeniem warunków spłaty w przypadku innych pożyczek. Ponadto powszechnie uważa się, że zakres ulg podatkowych dla ZPCh (praktycznie pełen) znacznie przekracza koszty wspierania niepełnosprawnych. Niektórzy zwracają także uwagę, że niektóre ZPCh o profilu handlowym (np. przedsiębiorstwa leasingowe) traktują statut ZPCh bardziej jako sposób na unikanie płacenia VAT-u niż formułę zatrudniania osób niepełnosprawnych. Brak jednak porozumienia co do działań niezbędnych do uzdrowienia takiej sytuacji";
• "Koszt zatrudnienia w ramach PFRON jest niemal 18-krotnie wyższy od pełnej renty. Choć zatrudnienie powinno mieć znaczenie priorytetowe, pojawia się pytanie - "za jaką cenę?"";