wstecz

Wskazania Raportu Emily S. Andrews z 3.11.1999 przygotowanego dla Banku Światowego na temat sektora opieki społecznej i relacji między "niepełnosprawnością a pracą" w Polsce

(DPS Forum 25.02.01)

Uwagi wstępne:

Nie wiemy, na ile przedstawione poniżej stwierdzenia wpływają na politykę decyzyjną Banku Światowego czy naszych instytucji sektora pomocy społecznej. Mimo wszystko jednak warto się zapoznać z ciekawszymi stwierdzeniami niezależnego od naszych władz raportu, które wybraliśmy tutaj z ponad 30-stronnicowej całości. Ponieważ raport powstał już jakiś czas temu, z ciekawością obserwujemy obecne decyzje, które często są lustrzanym odbiciem jego tez. Oryginalne sformułowania polskiego tłumaczenia Raportu umieściliśmy w cudzysłowiu.

Raport ze względu na jego objętość podzieliliśmy na dwie części (Diagnoza i Wnioski)

Raport - Diagnoza więcej...

Raport - WNIOSKI

• "Niezbędna jest jednolita reforma systemu opieki nad niepełnosprawnymi, ponieważ cząstkowe rozwiązania nie zapewnią adekwatnych ram dla integracji osób niepełnosprawnych z resztą społeczeństwa";
• "W ramach obecnej reformy administracyjnej niektóre szkoły specjalne mogą stanąć w obliczu poważnych trudności finansowych, o ile zlokalizowane są na prowincji oraz nie posiadają lokalnych sponsorów";
• "Aby osoby niepełnosprawne odzyskały zatrudnienie, konieczne mogą być różnorakie formy rehabilitacji, w tym fizyczna, społeczna oraz zawodowa. Choć ZUS pokrywa koszty takich programów, są one wybierane i zarządzane poprzez PFRON. System ten sprawia wrażenie niezwykle rozdrobnionego oraz niedofinansowanego";
• "Rząd powinien zająć się kwestią, w jaki sposób finansować te organizacje pozarządowe, które oferują najlepsze usługi w zakresie szkolenia i rehabilitacji oraz otwierają najlepsze możliwości edukacyjne zarówno dla niepełnosprawnych, jak i ogółu społeczeństwa";
• "Podwyższenia wymaga (...) ogólny poziom kształcenia dzieci, jest on bowiem niski w porównaniu z innymi krajami. Jeśli zatem następne pokolenie osób niepełnosprawnych ma stać się niezależnymi członkami społeczeństwa w pełni realizującymi swój potencjał, konieczne jest zapewnienie funduszy niezbędnych do osiągnięcia tego celu";
• "Nie wystarczy zagwarantować renty dla osób zaklasyfikowanych jako niepełnosprawne, konieczne jest szkolenie zawodowe, umożliwiające niepełnosprawnym zaistnienie na rynku pracy. Obecnie brak odpowiednich środków finansowych na działania umożliwiające ponowne wejście na rynek pracy. Z budżetu PFRON przeznacza się jedynie 0.4% na szkolenie osób niepełnosprawnych w powiatowych biurach pracy. Brak także klarownej procedury kierowania przez ZUS nowych osób i uprawnionych do świadczeń z tytułu niepełnosprawności do ośrodków szkoleniowych lub doradczych";
• "Obowiązek zatrudnienia nie powinien spoczywać w pełni na pracodawcach, to osoby poszukujące pracy powinny dążyć do nabycia kwalifikacji ułatwiających zatrudnienie, wykorzystując przy tym odpowiednie programy. Niezbędna jest zatem kompleksowa zmiana ram szkolenia i doradztwa, z uwzględnieniem jakiejś formy systemu bonów oraz wprowadzenia systemu ubiegania się przez organizacje pozarządowe na zasadzie konkurencyjności o realizację programów szkoleniowych";
• "Środki finansowe na szkolenie można zwiększyć przez pośrednie lub bezpośrednie ograniczenie kosztów rent";
• "Jeżeli ubezpieczenie z tytułu niepełnosprawności ma być bardziej efektywne pod względem finansowym, nowa Kategoria III powinna być stopniowo eliminowana w okresie 3-5 lat, przy jednoczesnym stopniowym zaostrzaniu standardów w pozostałych kategoriach. Świadczenia z tytułu częściowej niepełnosprawności są luksusem, na który Polski obecnie nie stać. Przede wszystkim należy obniżyć renty osób niepełnosprawnych, które nadal pracują - nawet w stosunku jeden do jednego";
• "Konieczne jest wprowadzenie regularnych, powtórnych badań lekarskich, poczynając od osób najmłodszych. Należy także zmienić kryteria przyznawania Kategorii III, wprowadzając test zdolności do uzyskania zatrudnienia bez konieczności odwoływania się do poprzednich kwalifikacji. Osoby należące do nowej Kategorii III powinny otrzymywać niższe świadczenia niż przysługujące w obecnej Kategorii III, stopniowo likwidowanej. Konieczne będzie zapewnienie możliwości szkolenia oraz doradztwa zawodowego osobom, które utrącą prawo do świadczeń. W przyszłości osoby należące do Kategorii III powinny otrzymywać zamiast renty pomoc rehabilitacyjną przez ograniczony okres czasu - w większości przypadków nie przekraczający jednego roku";
• "Szkolenie zawodowe powinno koncentrować się na konkretnym zawodzie, obejmując jednak także podwyższenie ogólnego poziomu wykształcenia, ponieważ w nowoczesnej, elastycznej gospodarce rynkowej niezbędne są wyższe standardy w tej dziedzinie";
• "W przypadku osób należących do Kategorii I i II również konieczne jest wprowadzenie regularnych ponownych badań lekarskich, poczynając od najmłodszych grup wiekowych. (...)".Ponowne badania lekarskie w Australii i Holandii sugerują, że w najmłodszej grupie wiekowej obserwuje się znaczny spadek zakresu niepełnosprawności;
• "Całkowitej zmiany wymaga także system dodatkowej opieki dla osób niesamodzielnych. Dla przykładu, niewłaściwe jest obecne założenie, że wszyscy renciści powyżej 75 roku życia wymagają opieki. Zmianie powinien ulec ponadto system zapewniania odpowiedniego sprzętu medycznego oraz innych świadczeń pieniężnych lub w naturze. Stworzyć należy nowy system, lepiej dostosowany do indywidualnych potrzeb. Osoby, które na to stać, powinny płacić za ww. usługi";
• "Niepełnosprawni renciści, którzy przekroczyli wiek emerytalny, powinni być traktowani jako emeryci, nawet jeżeli korzystali ze świadczeń z tytułu niepełnosprawności przed osiągnięciem wieku emerytalnego";
• "Obecna różnorodna definicja niepełnosprawności na potrzeby ZUS oraz zawarta w Ustawie o Rehabilitacji powinna zostać ujednolicona, ponieważ renty ZUS również odnoszą się do zdolności do pracy. Różnorodność definicji powoduje różne kategorie świadczeń z tytułu niepełnosprawności, co w najlepszym wypadku powoduje zamieszanie, a w najgorszym razie błędne określanie możliwości danej osoby";
• "Kontynuować należy także działania mające na celu wyeliminowanie nadużyć systemu przyznawania kategorii niepełnosprawności, korzystając przy tym z silnego nadzoru zewnętrznego, ponieważ powszechne jest przekonanie o nadużyciach lekarzy";
• "Potrzebne byłoby wprowadzenie programu przystosowania miejsc pracy w rozsądnym zakresie jako wymóg dla pracodawcy, lub jako opcję wiążącą się z możliwością odliczenia kosztów przystosowania miejsc pracy jako kosztów uzyskania przychodu bądź ulg podatkowych do pewnego pułapu";
• "Badania lekarskie nie powinny być obowiązkowe w celu zatrudnienia. Jeżeli pracodawcy uznają za niezbędne przeprowadzenie takich badań, powinni pokryć ich koszty";
• "Alternatywą systemu kontyngentowania byłoby opracowanie polityki nagradzania, nie zaś karania (pracodawców - przyp. DPS Forum) - karą jest obecnie stawka karna za niezatrudnianie min. 6% osób niepełnosprawnych. Polityka nagradzania, w połączeniu ze zniesieniem przywilejów, mogłaby zawierać ulgi podatkowe, zwrot kosztów lub zniżki dla przedsiębiorstw zatrudniających osoby niepełnosprawne i/lub zapewniających odpowiednie miejsca pracy, umożliwiające zatrudnianie takich osób";
• "Rząd powinien nawiązać dialog z zainteresowanymi grupami w celu wyjaśnienia istoty zmian. W tym celu ważne jest, by różnorodne zmiany w polityce wobec niepełnosprawnych prezentować jako jeden pakiet, co ułatwi zrozumienie wszystkich korzyści oraz kosztów";
• "Rozwój ZPCh, aczkolwiek zrozumiały jako forma przejściowa komunistycznych spółdzielni inwalidów, nie stanowi rozwiązania w perspektywie długofalowej. Program ZPCh powinien zatem ulec stopniowej likwidacji, w oparciu o ściśle określone ramy czasowe, poprzez ograniczenie ulg podatkowych z wyjątkiem przypadków, kiedy są one uzasadnione tworzeniem odpowiednich warunków pracy, oferowanych przez pozostałych pracodawców. Należy opracować plan likwidowania ulg podatkowych dla ZPCh w okresie 3-5 lat, przy jednoczesnym wprowadzaniu innych reform systemu ubezpieczeń z tytułu niepełnosprawności.";
• "W kontekście reformy systemu emerytalnego konieczna jest poważna poprawa zdolności ZUS do ściągania podatków oraz przetwarzania wniosków przy użyciu nowoczesnych systemów informatycznych";
• "PFRON może być zastąpiony zintegrowanym systemem działań i programów, które lepiej służą potrzebom osób niepełnosprawnych oraz stanowią mniejsze obciążenie dla budżetu państwa";
• "Niezbędne będzie przeprowadzenie publicznej kampanii informacyjnej, dzięki której możliwe będzie zapoznanie się z nastawieniem społecznym (poprzez badania opinii publicznej) oraz pozytywne edukowanie nt. osób niepełnosprawnych, oferując tym samym pozytywne wzorce do naśladowania z sektora prywatnego";
• "Konieczna jest także rozbudowa bazy danych nt. osób niepełnosprawnych w celu owłaściwej oceny powodzenia reformy";
• "ZUS powinien zając się opracowywaniem długofalowych prognoz nt. kosztów ubezpieczenia z tytułu niepełnosprawności w perspektywie kilku dziesięcioleci, co pozwoli modelować wpływ reform oraz przewidzieć zmiany demograficzne, które mogą mieć wpływ na zakres niepełnosprawności w przyszłości";