wstecz

Wpływ ustawodawstwa Unii Europejskiej na system rehabilitacji społecznej i zawodowej w Polsce

(aut. Marek Stępniak, MEDI 2-2005; dps.pl 29.06.2005)

mgr Marek Stępniak - Fundacja Fuga Mundi

Polska, odkąd stała się członkiem Unii Europejskiej, musi dostosować rozwiązania prawne i systemowe w zakresie rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych do rozwiązań określonych w traktatach, zarządzeniach i dyrektywach UE będących prawem wiążącym kraje członkowskie.

Najistotniejsze dla funkcjonowania osób niepełnosprawnych przepisy, wiążące państwa członkowskie UE, a więc i Polskę, zawarte są przede wszystkim w artykule 13 Traktatu Amsterdamskiego z 2 października 1997 roku, wydanych na podstawie zapisów artykułu 13 tego Traktatu, Dyrektywie Rady Unii Europejskiej w sprawie ustanowienia ogólnych ram dla równego traktowania przy zatrudnianiu i wykonywaniu zawodu (2000/78/WE) z 27 listopada 2000 roku oraz Rozporządzeniu Rady Unii Europejskiej o zastosowaniu artykułu 87 i 88 TWE odnośnie pomocy państwa przy zatrudnianiu nr 2204 z 12 grudnia 2002 r.

Dyrektywa Rady Unii Europejskiej w sprawie ustanowienia ogólnych ram dla równego traktowania przy zatrudnianiu i wykonywaniu zawodu. Celem dyrektywy jest ustanowienie ogólnych ram dla zwalczania dyskryminacji ze względu na religię, wyznanie, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną w odniesieniu do zatrudnienia i wykonywania zawodu, w celu wdrożenia w państwach członkowskich UE zasady równego traktowania. Dyrektywa ma zastosowanie do wszystkich podmiotów, zarówno w odniesieniu do sektora publicznego, jak i prywatnego.

Dyrektywa zakazuje dyskryminacji oraz stosowania szykan w związku z zatrudnianiem lub wykonywaniem pracy w związku, między innymi, z niepełnosprawnością. W dyrektywie zawarta jest definicja szykany i dyskryminacji pośredniej i bezpośredniej przy zatrudnianiu i wykonywaniu oraz określa sankcje prawne za łamanie tego zakazu. Dyrektywa zawiera niespotykane wcześniej w procedurach sądowych rozwiązanie, które mówi, że w stosunkach pracy, ciężar dowodu w postępowaniu w sprawie dyskryminacji spoczywa na pozwanym. Oznacza to, że gdy osoby, uważające się za pokrzywdzone w związku z nieprzestrzeganiem w stosunku do nich zasady równego traktowania, przedstawią przed sądem lub innym właściwym organem fakty, z których można domniemywać, że zaistniała dyskryminacja bezpośrednia lub pośrednia to obowiązek udowodnienia, że nie nastąpiło naruszenie zasady równego traktowania będzie należał do pozwanego czyli pracodawcy.

Dyrektywa nakłada na Państwa członkowskie obowiązek aby dla wykonania zobowiązań, określonych przez niniejszą dyrektywę, procedury sądowe i/lub administracyjne, dostępne były dla wszystkich osób, które uważają się za pokrzywdzone z powodu nieprzestrzegania w stosunku do nich zasady równego traktowania, nawet wówczas gdy stosunki, w których domniemane było wystąpienie dyskryminacji, zostały zakończone.

Dyrektywa nakłada także na pracodawców obowiązek podejmowania odpowiednich środków koniecznych w danej sytuacji, aby umożliwić osobie niepełnosprawnej dostęp do zatrudnienia, wykonywanie pracy, awansowanie oraz podnoszenie kwalifikacji. W związku z wdrażaniem przepisów Dyrektywy do rozwiązań krajowych, państwa członkowskie mogą wprowadzić lub zachować w mocy przepisy, które są bardziej sprzyjające dla ochrony zasady równego traktowania niż postanowienia zawarte w niniejszej dyrektywie. Wdrożenie niniejszej dyrektywy w żadnym przypadku nie może stanowić przesłanki dla obniżenia poziomu ochrony przed dyskryminacją już zagwarantowanego przez państwa członkowskie w zakresie objętym niniejszą Dyrektywą.

Rozporządzenia Rady Unii Europejskiej o zastosowaniu artykułu 87 i 88 TWE odnośnie pomocy państwa przy zatrudnianiu.

Rozporządzenie, którego rozwiązania muszą być wprowadzone do polskiego systemu i rozwiązań prawnych dotyczących osób niepełnosprawnych ma zastosowanie do programów, które stanowią pomoc państwa w znaczeniu artykułu 87 (1) Traktatu, oraz programów, które zapewniają pomoc w tworzeniu miejsc pracy, rekrutacji pracowników zmarginalizowanych i pracowników niepełnosprawnych oraz pokrywają dodatkowe koszty związane z zatrudnianiem pracowników niepełnosprawnych. Dla polskich uregulowań ustawowych w zakresie rehabilitacji zawodowej najistotniejsze w rozporządzeniu są regulacje definiujące pojęcie osoby niepełnosprawnej oraz kryteriów, które powinny spełniać zakłady pracy chronionej w zakresie odsetka zatrudnianych w nich osób niepełnosprawnych aby uzyskać status takiego zakładu.

W definicji Rozporządzenia "pracownik niepełnosprawny" oznacza osobę uznaną za osobę niepełnosprawną zgodnie z prawem krajowym albo mającą rozpoznane poważne fizyczne, umysłowe lub psychiczne upośledzenie. "Zatrudnienie chronione definiowane w Rozporządzeniu oznacza zatrudnienie w podmiocie, w którym przynajmniej 50 % pracowników jest pracownikami niepełnosprawnymi, nie będącymi w stanie podjąć pracy na otwartym rynku pracy. W zakresie refundacji kosztów związanych z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych Rozporządzenie określa, że pomoc państwa dla pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne nie może przekroczyć poziomu niezbędnego do skompensowania obniżonej produktywności, wynikającej z niepełnosprawności pracownika oraz z powodu wydatków związanych z ponoszonymi kosztami dostosowania pomieszczeń, zatrudnienia personelu w zakresie czasu, który przeznaczają wyłącznie na asystowanie pracownikowi niepełnosprawnemu oraz przystosowania lub nabycia sprzętu, wykorzystywanego przez tych pracowników, które są dodatkowe w stosunku do tych, których beneficjent nie poniósłby, gdyby zatrudniał pracowników pełnosprawnych w okresie faktycznego zatrudnienia pracownika niepełnosprawnego.

W przypadku, gdy beneficjent pomocy państwowej zapewnia zatrudnienie chronione, pomoc może dodatkowo pokrywać, ale nie przekraczać, kosztów utworzenia, zorganizowania lub rozwoju danego podmiotu oraz kosztów administracyjnych i transportu związanych z zatrudnieniem pracowników niepełnosprawnych. Rozporządzenie określa, że wielkość wszelkiej państwowej pomocy brutto w stosunku do miejsc pracy osób zmarginalizo-wanych, pracowników niepełnosprawnych, wyliczona jako procent kosztów pracy w okresie jednego roku po rekrutacji, nie może przekroczyć 50 % dla pracowników zmarginalizowanych lub 60 % dla pracowników niepełnosprawnych.

Podsumowanie

Polska dostosowując Krajowe rozwiązania prawne i systemowe w zakresie rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych musi w najbliższym czasie uwzględnić zapisy zawarte w Dyrektywie w sprawie ustanowienia ogólnych ram dla równego traktowania przy zatrudnianiu i wykonywaniu zawodu oraz Rozporządzeniu o zastosowaniu artykułu 87 i 88 TWE odnośnie pomocy państwa przy zatrudnianiu. Wymaga to kolejnej nowelizacji i wprowadzenia zmian w ustawie o zatrudnieniu o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Najistotniejsze zmiany będą dotyczyć będą przede wszystkim zasad funkcjonowania zakładów pracy chronionej, udzielania pracodawcom pomocy państwowej w związku z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych oraz definiowania niepełnosprawności dla celów zatrudnieniowych. Jednak dostosowując polski system prawny do rozwiązań i standardów UE w zakresie rehabilitacji zawodowej i społecznej istnieje potrzeba podejścia kompleksowego do wprowadzanych zmian.

Oznacza to, że dla osiągnięcia standardów EU należy wprowadzić stosowne regulacje także w innych dziedzinach, a w szczególności w systemie edukacji, pomocy społecznej, prawie podatkowym, systemie ubezpieczeniowym, orzecznictwie i wielu innych regulacjach, które mają wpływ na funkcjonowanie osób niepełnosprawnych. Szybkie wprowadzenie rozwiązań i standardów UE do polskiego systemu prawnego stworzy szansę dla osób niepełnosprawnych na osiągnięcie zbliżonego do krajów UE poziomu funkcjonowania społecznego i zawodowego oraz na pełniejszą integrację osób niepełnosprawnych ze społeczeństwem.

(Na podstawie wystąpienia wygłoszonego podczas l Międzynarodowego Sympozjum Rehabilitacji w Opiece Długoterminowej, Toruń 23.09.2004 roku)

Standardy Unii Europejskiej dotyczące rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych zawarte są w traktatach, zarządzeniach i dyrektywach UE, będących prawem wiążącym kraje członkowskie. Standardy te zawierają także zalecenia, rezolucje, wnioski i komunikaty przyjmowane przez różne organy UE. Jednak nie są one prawnie wiążące dla państw członkowskich, ale wyznaczają pewne kierunki rozwiązań bądź metody realizacji celów w zakresie aktywizacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych.

wstecz